Hij kwam twintig minuten later terug. Hij was uiterlijk, maar ook innerlijk getransformeerd. Hij leek veel ontspannener. 
Hij zag er geweldig uit. 

Een beetje zoals gisteren op het dansfeest. Maar toen had hij een donkere broek aan gehad. Nu droeg hij er er één van ecru linnen. Hij had een paar gevlochten slippers in de hand. Hij droeg een los hemd van wit en lichtgrijs gestreept linnen met een open kraag. Zijn goudbruine corduroy jasje was kennelijk door de strandkeuring heen gekomen bestaande uit de kamenier, de kelner en hemzelf. Want hij droeg het los over de arm. Hij had een grote strooien hoed, groter dan die van gisteren op het dansfeest. Het leek ook of zijn haar anders zat, en zijn baard minder in de war en mooi. Zijn ogen stonden vrolijker. Hij had een houten pijp in zijn rechterhand en aan een wijsvinger bungelde speels een leren zakje met daarin waarschijnlijk pijptabak. 

‘Claude, wat zie je er prachtig uit!’ 
‘Weet je,’ grinnikte hij, ‘ik geloof dat ze het echt leuk vonden om mij aan te kleden!’
‘Maar dat snap ik wel,’ zei ik.
Hij hoorde mij heel goed. Maar opmerkingen met dubbele bodem en flirterig karakter maakten deze man altijd verlegen. Hij deed dus alsof hij mij niet hoorde. Daardoor wist ik juist dat mijn onderliggende boodschap goed overgekomen was. In plaats daarvan bedankte hij de kelner voor zijn diensten en drukte hem een biljet in de hand.
‘Maar dat had echt niet gehoeven, hoor, monsieur Ferrier.
‘Hou toch maar.’
‘Dank u wel! En? Nu u helemaal op strand en zee gekleed bent, waar wilt u beiden het ontbijt gebruiken?’
‘Kan het daar op dat trapje?’ vroeg ik, ‘Of zitten we dan iedereen in de weg?’
‘Dat gaat prima.’ zei de kelner, ‘Het is nog erg vroeg. Veel gasten slapen nog. Ik breng het wel naar u toe!’
Hij ging weg om ons ontbijt te halen.
‘Goed gehoord?’ vroeg Claude, ‘Je plaagde me. Maar zo zeggen ze dat hier. Ik had het goed. Ze zeggen: waar wilt u het ontbijt gebruiken?’ 
‘Okay, Claude, punt voor jou.’
‘Wat betekent dat woord okay, Marie-Rose?’
‘Ken je dat niet? Het is Engels. Het betekent dat het goed is.’ 
‘Dus het is goed?’
‘Het is goed.’
‘Wat fijn,’ zuchtte Claude, ‘ja, dat vind ik ook. Heel erg goed zelfs, eh…. hoe was dat ook alweer in het Engels?
‘Okay.’
‘Oh-Qué.’ 

Het trapje had maar vier treden en leidde van het terras van het hotel direct naar het zandstrand. We zaten op de onderste trede naast elkaar en keken uit over het strand en de zee. We waren meteen zanderig. Af en toe kraakte er iets tussen de tanden als één van ons een hap van een stuk brood of een croissant nam. Het ontbijt stond enigszins wiebelig op een door ons geboetseerd zandbergje naast ons. 
Hoe is stilte tussen twee mensen als je elkaar jaren kent en hoe is die als je elkaar net kent? We hadden al heel wat gesprekken en gesprekjes gehad in de ongeveer vijftien uur die onze ontmoeting nu duurde, de onderbrekingen daarbij meegerekend. Onze stilte leek op het ruisen van de zee om ons heen, alsof ze daarin opgenomen werd.
Het was voor mij een weldaad om in het gezelschap van deze man te verkeren. Hij nam met zijn grote ogen de omgeving in zich op, terwijl hij met zijn tenen door het zand woelde. Hij had zijn pijp gestopt. De geur van de zoete aromatische tabak waaide af en toe in een lichte vlaag mijn kant op en mengde zich met het frisse en zilte van de zeelucht. 
Achteraf blijken we nog veel intensiever samen te zijn geweest dan we gedacht hadden. Dat blijkt de daaropvolgende dagen. Niet dat we het erover hebben maar de diepe band is ontstaan. We voelen dat haarfijn. 

Het zal heet worden vandaag. Maar nog is de hitte niet gearriveerd. Er waait de lichte wind van het ochtenduur aan zee. Het strand is nog rustig. Het wordt gestreeld door het lage strijklicht dat ieder heuveltje zichtbaar maakt en over de ribbels aait die de wind in het fijne zand heeft gevormd. Er zijn nog nauwelijks badgasten. Maar de pleziervissers zijn al in de weer en maken hun kleine bootjes gereed. Ver weg langs de waterlijn huppelen en springen twee jongens in gestreepte badpakken met een bal die tussen hun voeten heen en weer danst en die ze soms uit het water halen wanneer die in zee terecht gekomen is. De zachte wind suist. 
Achter ons is het getinkel van serviesgoed en de stemmen van de conversaties van hotelgasten die langzaam in aantal toenemen en het terras beginnen te bevolken. Boven alles uit, en tegelijk zo alomtegenwoordig dat je het elk moment kunt vergeten door die vanzelfsprekendheid van de zee ademt het voortdurende af en aan van de branding. Als een goedig moederdier dat leeft, geeft en neemt, met de aanzwellende golfslag water het land op stuwt en met de terugtrekkende zuiging die de golven weer terug opneemt in de schoot van haar grote bekken. 

We zitten en kijken. Ik heb een sinaasappel. Ik deel die met Claude. Hij heeft een tros druiven. Hij stopt me de donkerpaarse druiven één voor één in mijn mond. Ik voel de druiven op mijn tong. Ik proef het zoete sap. Ik neig mijn hoofd naar achteren en sluit mijn ogen. De zon schijnt door mijn gesloten oogleden en tovert een diffuse oranjerode wereld. De geluiden blijven, samen met de zoutige geuren van de zee en vermengd met het vanille-achtige aroma van de rookslierten uit zijn pijp.
Ik doe mijn ogen weer open en zie hem kijken naar mij, ernstig maar ontspannen. Ik ben voor hem deel van de grote totaalindruk van deze ochtend aan zee. Zijn blik pendelt langzaam heen en weer over het tafereel van de ochtend aan zee, keert telkens weer naar mij terug en houdt dan in. En is dan zacht en warm.
Ik voel die herhalende aanraking door zijn blik, alsof hij me streelt. Het is ontzettend erotisch. Ik verwonder me erover. Hij kijkt helemaal niet naar mij met die blik die mannen kunnen hebben wanneer ze je in hun fantasie uitkleden. Ik voel me niet uitgekleed. Ik voel mij juist omkleed door zijn blik.
Ik zeg hem dit, bijna fluisterend voor zover dat gaat buiten aan zee, met al die geluiden.
Daarop krijg ik een zeer lange blik van hem terug die op mij rust en de tijd stilzet. Nu wordt het alsof niet hij kijkt maar zichzelf laat bekijken. Ik ga zijn grote wereld binnen waarin naast kracht zoveel kwetsbaarheid te vinden is, een peinzende gevoeligheid en daarnaast de scherpe observator die alles bestudeert. Ook mij. En daar sprankelt ook de zon alweer in kleine lichtjes die dansen net als wij samen dansten gisteren. Daarna ontstaat de sacrale stilte in de binnenruimte van het gedeelde mysterie, dat we allebei gezien worden en dit te beseffen. Ik voel me verlegen worden en diep nederig dat ik zo gezien word. Het is zo ontzettend onverdiend. Maar ik aanvaard het en beloof aan iets of iemand die groter is dan wij allemaal, of misschien is dat wie hij en ik eigenlijk zijn, dat ik aan mezelf wil werken en dat ik dit ooit waardig zal worden. Het overstijgt ons. Ik ga na een eeuwigheid op kousenvoeten zachtjes door de deur van de tempel weer naar buiten. De tijd komt weer op gang. 
Hij zegt dat hij blij is dat ik er ben. En ook dat ik hem dat geheim gezegd heb. Dat van dat kleden. 

Ondertussen raakt het strand meer bevolkt. Er worden strandstoelen geplaatst en er verschijnen familie met kinderen. We merken ineens dat de zon richting het zuiden en naar de zee is opgestegen en dat we veel langer in dit tafereel zijn gebleven dan we hadden gedacht. 
‘Ik denk al wel een bijna een uur,’ meent hij. Hij raadpleegt zijn zakhorloge. We yijn heel verrast als het al anderhalf uur blijken te zijn. 
‘Wat? Anderhalf uur, Claude?’
‘Dat moet wel. Het is nu half tien.’ zegt hij. ‘We zijn me een stelletje zwijgers met z’n tweeën!’
‘Ik heb dit niet als zwijgen ervaren.’ zeg ik, ‘Het is één van onze niet saaie gesprekken samen. Als een feest van zinnen en vederlicht. Alsof we elkaars zielen met gevoelige vingers mochten aanraken.’
‘Jij kan zo helder en gevoelig tegelijk benoemen, Marie-Rose. Mag ik je nog wat zeggen? Het is intiem.’
‘Toe maar Claude, ik kan daar nu wel tegen, geloof ik.’

Hij lacht even.
‘Misschien niet wat je denkt. Het is jouw geweldige actie van daarstraks. Voor mij is die uniek. En zeker van een vrouw. Wat ik je nu wil zeggen is een beetje de tegenhanger van wat jij daarnet tegen mij zei. Over blikken die uitkleden en blikken die aankleden. Zo was het toch? Bij mij gebeurde vanochtend iets vergelijkbaars. Maar tegelijkertijd totaal anders. Ik hoop dat je me begrijpt. Ik ben eraan gewend dat vrouwen mij juist in de zwarte jas en de hoge hoed hijsen en me dan willen als hun gentleman, een van de weinige woorden Engels die ik ken. Of ze willen me uitkleden maar dan willen ze niet mij. Dan is het de artiest die ze voor zichzelf willen hebben. En vaak word ik ook hun project. Dan willen ze me verbeteren. Wat ik eigenlijk helemaal niet ken is iemand die geen van al doet. Mij niet uitkleedt om mij of mijn kunst te willen hebben. Mij niet aankleedt volgens een burgerlijke conventie. Mij ook niet wil verbeteren en vormen naar hun eigen beeld. Mij eigenlijk niet wil bezitten, maar mij gewoon met iets helpt zodat ik hier nu echt met jou samen aan het strand zit, de wind in mijn haren voel, het zand aan mijn voeten, de zon en de zeelucht door het linnen heen op mijn huid. Jij hebt mij gekleed. Maar hoe je dat deed? Dat was uniek.’

Ik probeer te antwoorden, maar in plaats daarvan begin ik te huilen. Iets in wat hij zegt verplettert me. Omdat het waar is. En omdat ik er helemaal niets aan doen kan.  
’Het was instinctief, Claude!’ stamel ik tenslotte, als ik de ontroering door zijn ontboezeming een beetje meester ben, ‘Maar het doet me ook zo'n plezier je te zien zoals je nu bent. Niet de meneer, of de kunstenaar, maar wel de man. En ergens ook de jongen die je geweest bent. Waarom hebben de andere vrouwen dat dan niet gedaan met je? Ik zou zeggen dat dat toch altijd ontroerend is voor iedere vrouw? Om ook de jongen in de man te zien waar je mee samen bent. Kijk toch naar die jongens daar! Hoe ze daar spelen bij de waterlijn! Zijn ze niet prachtig? Lieve Claude, ik vind ze zo prachtig! Hun kracht, hun behendigheid, hun plezier, hun energie, en vooral hun overgave.’
‘Marie-Rose, ik vraag het je nu gewoon maar. Nee, misschien vraag ik niet. Ik ga jou nu kussen. Nu op klaarlichte dag, op het trapje van het hotelterras. Marie-Rose?’  

Toch nog een vraag! Door mijn naam te noemen. Ik geef hem geen antwoord met woorden maar draai mijn gezicht naar boven naar hem en sluit mijn ogen. Het wordt een lichte maar een zeer lange kus. 

Veel en veel later. Voor hem waarschijnlijk jaren later. Voor mij een sprong door de windingen van de tijd naar de toekomst, blijkt hoe dichter dan dicht we daar bij elkaar zijn geweest in dit ochtenduur aan zee en het strand. Wanneer dit eindelijk voor mij ontwaakt en ik al mijn herinneringen aan hem erbij heb, blijkt dit één van de intiemste momenten die ik met hem heb gehad. En dat is verrassend.
Het fysiek tastbare van hem is puur licht. Ik voelde zijn vingers heel licht op mijn lippen toen hij mij de druiven in de mond stopte en dan de lichtheid van deze lange, lange kus. Met het geluid van de branding op de achtergrond, maar die is beslist geen coulisse of een decor. En dat gevoel zelf een bijzaak te zijn, terwijl het eigenlijke om ons heen reusachtig groot is.
Het ging niet zo om ons. Wij waren maar een klein onderdeeltje in het grote geheel van die betoverende zomerochtend eind juli 1901 daar op het strand. En tegelijk ging het helemaal om ons. De wereld houdt altijd haar adem in wanneer er uit liefde gekust wordt. 

Ik heb vaak dat gevoel. Dat wij daar getrouwd zijn. Dat hij daar mijn man werd.

OVERGAVE- NINA VAN IMMERZEEL

roman

PROLOOG

1. In het kleine kantoortje

DAG ÈÈN MAANDAG DE AANKOMST

2. De andere tijd

3. Voor en achter de spiegel

4. Middellandse Zee

5. Ladies’ talk

6. Langs de vloedlijn

7. Het roeiersfeest

8. Artiestenkamer

9. Het affiche

10. Recital

11. Omwolkt door de dwepers

12. Verveine thee

13. In zwarte wol

14. Het geheim van de eerste nacht

DAG TWEE DINSDAG SPELEN

15. Visitekaartjes

16. Waar is de strandoutfit?

17. Op het trapje

18. Zó licht!

19. Het tijdsgewricht

20. Een langzame wals

21. Zielentijd en klokkentijd

22. Spelen met de golven

23. Het geheim van de tweede nacht

DAG DRIE WOENSDAG THUIS

24. De ochtendpost

25. De vrienden in het landhuis

26. Ontboezeming

27. Het geheim van de derde nacht

DAG VIER DONDERDAG DE STORM

28. Spelen met wie je bent

29. De gebraden kip

30. Naar huis lopen

31. De liefde zal je breken

32. Op de veranda

33. Het geweld van de elementen

34. Zoek

DAG VIJF VRIJDAG TERUG

35. De lobby

36. De concertaankondiging

37. De gereviseerde Pleyel

38. Hij was er!

DAG ZES ZATERDAG GEEF HET EEN PLEK IN JE ZIEL

39. Wie is wie?

40. Reflecties van Denise

41. Shaken, not stirred

42. Het visje dat een meisje werd

43. Het graf van Héloïse

44. De eenzame man

45. La mer

46. Het reisbureau

47. De zaak Duchamps

48. Naakt maar niet uitgekleed

ZEVEN ZONDAG LAAT ONS VERDER GAAN

49. De dag doornemen

50. Nadine gooit de boel om

51. Loslaten

52. De vondst

53. Het gedicht

54. Afscheid

55. Landschappen van licht in de bioscoop

56. De toegift

57. Het gaat altijd verder

EPILOOG

58. Inside-out

59. Zoey en Bertrand

60. Generale

61. De onmogelijke foto

62. Showtime in zes minuten

63. De vleugels van het Opera House en de zee

64. De laatste maat

    ---

METAPAGINA OVERGAVE

SOUNDTRACK OVERGAVE

Copyright © 2020 Nina van Immerzeel

Alle personen en gebeurtenissen in dit boek berusten op fictie. Elke gelijkenis met bestaande personen of gebeurtenissen berust louter op toeval

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Uitgeverij Ninabooks.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from Uitgeverij Ninabooks

Op Substack en social media delen? Natuurlijk!

Sharing with Substack and social media? But of course!

Share NINABOOKS

Ze liep het hotel uit. De meest directe weg naar afspraak zou zijn geweest door de lobby van het hotel en direct naar het grote terras aan de zeekant. Maar ze had zin in een langere weg. De hoofdingang aan de brede boulevard uit, dan door de grote, subtropische tuin lopen, vandaag het strand op en van daaruit terug naar het hotelterras.  

Eenmaal buiten had ze volle zicht op het gebouw. De tuin glooide en het hotel lag hoog. Het er statig uit, met zachtgeel gepleisterde muren, in dezelfde kleur als de lage muur aan de voorkant aan de boulevard. De muur onderbroken door de smeedijzeren poorten van de oprijlaan. Deuren, ramen en jaloezieën van het gebouw allemaal van datzelfde donkere pallisanderhout dat ook in het interieur gebruikt werd en glanzend de lak. Ze zag schilders op houten steigers bezig met het houtwerk. Waarschijnlijk hadden ze hier een nooit eindigende dagtaak aan. 

Ze liep over het okergele grindpad langs de zijkant van het gebouw onder een stelsel van metalen bogen door waarlangs takken van linden geleid werden. Hun bladerdek schiep een groengeel, schemerend schaduwgewelf. Hier en daar danste goud van bewegende zonnevlekjes er doorheen. Alle paar meter werd het zomers lindenkleed onderbroken door oranjerode rozen die hoog opklommen langs de pilaren. Aan weerszijden van het pad stonden ijzeren banken. Op dit uur van de dag waren ze verlaten. Aan de andere kant was de natuurstenen muur met daarin twee marmeren leeuwenkoppen gemetseld die bronwater uitspuwden in granieten bekkens. Ervoor een rij zinken plantengieters. Het pad deelde bij de bron en leidde langs kort gesnoeide buxushagen links en rechts om de muur heen. 

Daarachter begon de eigenlijke hoteltuin. Langs de randen bloeiden geurende lichtgele mimosa's en donkerpaarse heliotropen met hun bedwelmend zoet parfum. Op de heetste plekken stonden woestijnplanten: agaves, bloeiende cactussen en aloe vera. Hagedissen zaten roerloos op warme stenen in de zon of schoten ineens pijlsnel tussen de planten door. Op verschillende hoogten stonden potten met massa’s bloeiende lavendel.
Marie Rose slenterde langs borders met eenjarige bloeiers in alle kleuren. Tuinlieden waren in de weer met de aarde vochtig te houden en uitgebloeide bloemen weg te halen. Ze kwam langs kleine grasveldjes, die het in de droge warmte van de hoogzomer duidelijk moeilijk hadden en van groen naar geel verkleurd waren, hun korte halmen als hooi. In de takken van de bomen zongen vogels. Af en toe scheerden als vanuit een andere wereld zeemeeuwen over de borders en weer terug naar hun eigenlijke wereld aan zee.
Ze hoorde al het geluid van de branding. Terwijl ze verder ging leidde het pad naar boven en werd zanderig en droog. De tuin verraadde haar ligging vlak aan zee. Toen ze over de glooiing heen liep kwam ze bij een klein hekje met daarop het embleem van het hotel. Het stond open. Ze liep erdoor en had de tuin achter zich. Plotseling stond ze aan het strand en keek uit over de zee.

Het was alsof ze voor het eerst in haar leven de zee zag. 

Misschien was de indruk wel zo sterk juist door de weg erheen, door de bloeiende, geurige, weelderige tuin. Ineens die enorme wijdte en zilte geur. Daar was ze, La Méditerranée. Als een groot blauw wonder waar ze zomaar binnenliep. 

De hemel was wolkenloos, met nog het goud van de ochtend erin, waardoor het geen strakke blauwe koepel was maar een levendig uitspansel in tinten en schakeringen met daaronder de vlakke zee als een liggend, levend dier, de huid van haar lichaam de traag deinende golven van het wateroppervlak. Maar dat was slechts haar huid, ze was veel meer dan dat. 

Marie-Rose droomde weg in de aanblik. Haar verbeelding toverde de kusten en culturen die deze zee omlijst hadden in de antieke tijd, en haar een binnenzee lieten zijn van Klein Azië tot aan de nauwe straat van Gibraltar. Het zuidelijke puntje in Frankrijk waar ze stond was eigenlijk een noordelijke welving van een zee die Frankrijk slechts licht aanraakte. Ze hoorde het pulserende water klokken en ruisen. Onder de iriserende gespannen huid van haar oppervlakte was verborgen leven. 

Alsof ze voor het eerst de zee zag. Het ontroerde haar. Direct, sterk en onmiddellijk. Ze voelde de zachte wind speels haar haren, haar kleren en haar huid strelen. Ze sloot haar ogen en zag het licht oranjerood gloeien doorheen haar gesloten oogleden. Zonder visuele wereld werden alle geluiden en geuren meteen sterker. Ze rook, ze proefde zout, de vissen, wier en schelpdieren. Ze voelde het fijne zand tussen haar tenen. Haar rode schoentjes had zij uitgedaan. Heel af en toe voelde ze iets nats op haar gezicht van schuimvlokjes of fijne waterdruppels die naar haar toe waaiden. 

Alsof ze voor het eerst de zee zag. Ze ontving het opnieuw, terwijl ze haar ogen nog steeds gesloten had.. Ze tartte alle eventuele obstakels die er zouden kunnen zijn en liep met ogen dicht op het geluid van de branding af tot ze het water om haar voeten voelde spoelen. Ze keek op. Daar stond ze, op de pulserende grens van land en zee temidden van de meeuwen die nieuwsgierig krijsend om haar heen cirkelden.

In de tuin had ze nog geïnteresseerd rondgekeken. Ze had de planten en de kleuren van bloemen gezien, meestal herkend en ze onwillekeurig hun namen gegeven. Maar hier was ze woordeloos in de overgave aan waar ze was. Ze verbond er geen namen en begrippen aan. En daardoor was het niet meer om haar heen maar maakte ze zelf deel ervan uit. 

Tegelijk staan de zintuigen juist op scherp en nemen alles waar. Daar staat nog de tere maansikkel zichtbaar in de blauwe lucht. De meeuwen meanderen schreeuwend tussen water en land. Het zand wordt met iedere golfslag van de branding opnieuw getekend, soms glad, soms rythmisch gerimpeld. Soms blijven schelpen en wieren achter als overblijfselen van de levende zeewereld en kunnen bij elke volgende deining ineens weer verdwenen zijn. 

De wind is fluweelzacht maar slaagt er toch in haar strooien hoedje ineens dartelend mee te nemen. Ze holt er achteraan. Met een paar sprongen ontfutselt ze de buit weer. Ze bindt haar zomerhoed met de linten achter op haar rug. De wind mag nu als troost met haar donkere krullen spelen en laat ze in alle richtingen opwaaien. Ze lacht erom. Het voelt heerlijk. Het is zoals meester Wind graag wil en zij ook Zij schudt af en toe haren uit haar gezicht om beter te zien omdat ze de weg van verweerde planken wil opgaan, die over het zand zijn gelegd. Want de afspraak met Denise schiet haar weer te binnen.

Ze voelt hoe tegelijk de magie van het moment begint te breken. Maar dan komt onverwacht nog de toegift.

Één moment staat ze daar aan zee, met de rug naar het hotel. Ze kijkt naar het zuiden over de wateren in de richting van verre kusten die onzichtbaar zijn. En dan ervaart ze ineens iets door en door irrationeels, in dat ene moment. Het is geen ontkenning van ratio. Het rationele mag er zijn. Maar het wordt van alle kanten omvat en omspoeld door het veel grotere irrationele, door al het niet-weten en nog-niet-kunnen-weten van wat op je toekomt als op de golven van de branding. Het voelen van dit grote irrationele dat je draagt maakt dat ze met het moment samensmelt. En het is verbonden met een ervaring van redeloos geluk.

Ze zou er misschien dromerig van kunnen worden. Maar dan is deze droom er wel één van het heldere soort. Het is anders. Het is meer dan wakker Ze ervaart onnoemelijke veiligheid en geborgenheid in het oplichtend besef van het grote en nog niet kenbare. In haar antwoordt een weten dat groter is dan ratio. Van daaruit spant ze haar eigen lijntje naar dat grote onnoembare alsof ze een touw vasthoudt en aan het vliegeren is. 

Haar verstand probeert nog. Het wil haar waarschuwen dat dit niet kan en eigenlijk ook niet mag. Dat geen houvast hebben juist erg onveilig is. Maar ze denkt helderder dan dit verstand. Ze weet dat het niet waar is. Het is andersom. Het geeft juist wèl houvast. Het andere is maar bange onzin. Als door golven is haar bewustzijn opgetild.
Door het besef van het altijd aanwezige grote en niet gekende vind je pas je plaats in de grote wereld waarin je je verwondert over al haar weidsheid, terwijl je ziel meer als een inderhaast getimmerd strandhutje is waar je als het koud en donker wordt licht en vuur kunt maken en beschutting vindt. Je ziel is behuizing maar niet de wereld.

Nog onder de indruk zucht ze diep. Dan draait ze zich om en sloft over de warme planken het zand van haar voeten. Ze aarzelt of ze haar rode schoentjes weer zal aandoen. Maar het hout is aangenaam zacht en ruw tegelijk. Uiteindelijk heeft ze ze nog altijd in haar linkerhand aan hun riempjes bungelen wanneer ze het hotelterras betreedt. 

Daarmee is ze ineens helemaal terug in de gewone wereld van een strandvakantie.

Aan de voor ons gereserveerde tafel op het grote terras zit mijn nieuwe vriendin, Denise Bougainville. Een grote linnen parasol geeft schaduw. Ze zit in een gemakkelijke rotan stoel. Ze zwaait naar me en ik neem op de stoel tegenover haar plaats. Onze stoelen staan zo dat we allebei zowel de zee als het hotel kunnen zien. 

Denise is een opvallende verschijning tussen de overige hotelgasten. De dames dragen lange japonnen en weelderige hoeden met voiles die hun gezichten beschaduwen. Mijn nieuwe vriendin is in een halflange olijfgroene jurk met korte mouwtjes, de rok vrij strak rok tot maar net over de knie en het lijfje met een eenvoudige V-hals. Ze draagt geen hoed. Ik zie ook dat zij geen korset draagt, evenmin als ikzelf. Ik maak haar meteen deelgenoot van mijn observatie. Denise begint meteen te lachen.
‘Nee, en jij ook zonder korset, hè? Nou, wij hebben dat ook niet nodig vind ik!’
Ze knipoogt samenzweerderig naar me en buigt naar me toe.

‘Psst…’ fluistert ze, ‘Misschien zijn hier andere dames die dat ook niet nodig hebben? Of juist wel? Maar wij komen dat nooit te weten!’
De toon is meteen gezet. Ik voel me net zo op mijn gemak als bij onze kennismaking in de trein. Denise’s jurk fascineert me.
‘Jouw jurk. Bijzondere stof. Is het zijde?’
‘Zoiets. maar dan van een nieuwe soort die niet kreukelt.’
‘O, wat handig lijkt me dat! Zeg, ik wil het niet de hele tijd met je over kleren hebben, hoor!’
‘Je bent toch maar een netjes opgevoed mademoiselleke. Met jouw verontschuldiginkjes. Come on, zeg! Je hebt het nu toch juist wel over kleren? Over mijn jurk nog wel. Zie je die niet gloeiend van trots wapperen in de wind, door al die aandacht?’
Ik moet alweer giechelen. Maar de jurk zelf wenkt en roept me tot de orde.
‘Nou goed dan, Denise. Ik vind het mooie jurk, maar ook apart. Weet je wat zo vreemd is? Het is alsof ik zulke jurken al eerder gezien heb. Alleen weet ik niet meer waar. Daarom houdt ze mij misschien zo bezig. Waar komt jouw jurk eigenlijk vandaan?’
Denise kijkt mij onderzoekend aan.
‘Hmm, dus je vindt mijn jurk mooi?’
‘Ja, heel mooi! Hoewel die zo eenvoudig is.’ 
‘Rose…. eh…. Marie-Rose toch? Tja, we kennen elkaar maar net en waren tijdens de reis direct in intensief gesprek. Geen gelegenheid gehad om jouw naam heel vaak te zeggen. Ik ben niet goed met namen.’
‘Ja, Marie-Rose.’
‘Ik zal mijn best doen te onthouden. Luister. Mijn jurk dus. Die komt uit Brussel! Uit een modehuis waar ze …niet zo meedoen met de mode die je hier om je heen ziet. Ik bedoel, niets tegen al die lange jurken van deze dames hoor. Ik vind ze ook mooi. Hele bouwwerken, maar dat klinkt dan meteen oneerbiedig.’ ze grinnikt met haar melodieuze, diepe stem, een beetje hees, ‘Mijn winkel in Brussel is moderner. Ja, zo zou je dat kunnen zeggen. Dus misschien wat excentriek. Maar ooit wordt dit vast heel normaal. Daar ben ik vrij zeker van. Maar nu we toch bij deze jurk zijn, wil ik je nog een leuk detail laten zien. Kijk eens bij de heupen? Wat zie je?’
Ik kijk aandachtig.
‘O, bijzonder! Steekzakken! Aan weerskanten!’
Denise grinnikt weer.
‘Ja, en ook flink in gebruik! Ze zijn echt geweldig. Bankbiljetten, sigaretten, sleutels, visitekaartjes, alles kan er in.’
‘Maar dat heb je niet gedaan!’ zeg ik, en kijk ondertussen gefascineerd naar de steekzakken, ‘Tenminste niet alles tegelijk.’
‘Nee, wat dacht je! Ik heb nu een hele hotelkamer, hè? Daar ligt de bagage. Behalve mijn sigaretten en lucifers.. Maar het zou wel kunnen! Daar gaat het om. Bij jouw jurk niet. Beeldig, echt beeldig. Maar nergens zakken.’
‘Nee, en vooral geen steekzakken.’ geef ik toe.
‘Begrijp me goed. Het is echt een mooie jurk hoor, Marie-Rose, die je ook prachtig staat! Je bent een schoonheid, en je jurk ook.’
‘Dank je wel, Denise. Toch verlang ik ineens enorm naar steekzakken. Maar nu hebben we het al die tijd over mode..’
Ze kijkt me taxerend aan.
Van onderwerp wisselen? Maar dat hebben we al gedaan volgens mij. Van jurken naar steekzakken en naar een modern onderwerp dat ons aangaat.’
Wat een persoonlijkheid!, denk ik. En ik denk dat ik haar volg.
‘Oh, ik snap het. Natuurlijk, je hebt gelijk! We hebben het inmiddels over de vrouwen-emancipatie!’
‘Precies. Let op mijn Profetie! Eens zullen de allermooiste jurken grote steekzakken hebben.’
‘Wat een enorme uitdaging voor de haute-couture’ grinnik ik nu, ‘om onze veelbezongen vormen goed te laten uitkomen en tegelijk ruimte te bieden voor de krant, jouw sigaretten, geld, paspoorten..’
‘Wat dacht je van toneelkijkers?’  voegt Denise behulpzaam toe, ‘En haarspelden en -borstels. En zakdoeken, voor al onze tranen? En dat is allemaal nog heel vrouwelijk.’
Ik doe de volgende duit in het zakje.
‘Een opbergvak voor boeken dan? Nu we toch zo lekker bezig zijn? En ook een afdeling voor een schaar, oh ja, en een mes? En een damespistool voor noodgevallen?’
Ik zit er helemaal in. 
‘Misschien dan toch een herziene versie van Het Korset?’ lacht Denise, ‘Maar nu voorzien van deze handige geheime bagageafdeling?’ 
‘Misschien’ opper ik, ‘komen we uiteindelijk uit bij de traditionele geklede jas van de heren! Met wat extra snit voor de rondingen. De schrijfster George Sand deed dat. Daar zijn oude plaatjes van. Je weet wel, Chopin was haar liefje. George rookte, discussieerde vlijmscherp en droeg broeken. Ze schreef ingezonden stukken naar kranten en boeken en wond zich op over allerlei politieke kwesties. Maar tegelijk: elle était très femme!’ 
‘Ja, dat was ze zeker. Met kracht. En dochter Solange. Zeg, ik heb nog een ander geweldig idee!’ giechelt Denise, ‘Afkomstig van mother nature herself. De Kangoeroes! Die hebben van zichzelf al zo’n handige steekzak. Daar passen zelfs de kleintjes in. Is dat niet fantastisch? Heb je eindelijk je handen vrij!’
Ze kijkt er heel triomfantelijk bij, alsof ze de kangoeroe zelf bedacht heeft.

‘Denise, als je dit zegt, kun je er dan ook bij kijken als een kangoeroe? Een dames eh.. damesgoeroe?’
Denise heb ik uit de tent gelokt. Er komt een speels meisje tevoorschijn wat ik eerder nog niet zag, want ik vond haar nogal imposant. Het resultaat levert gefronste blikken van keurige terrasgangers op, maar het kan ons niets schelen.

‘Geweldig!’ gier ik, ‘Maar Denise, dit wordt dan een medische ingreep. Toch heeft het ook nadelen. Die steekzak heb je dan ook aan als je in bad zit. Ik weet niet of ik dat wel zou willen. En in zee kunnen er ook allerlei krabbetjes en schelpdieren in belanden. Dat kriebelt vast vreselijk.’
‘Marie-Rose,’ Denise zit ook te schudden, ‘voor we van het terras verwijderd worden wegens on-damesachtig gedrag… terwijl we een perfecte damesconverstatie voeren, toch? Ik ga nu even heel voornaam onze glazen laten bijvullen. Let op. De grande dame komt nu even in actie.’
Ze knipt met een elegant handje, en zit zeer rechtop. De glazen worden direct bijgevuld. De rust op het terras is ogenblikkelijk hersteld. Voorname dames hebben privileges.
We worden bediend, hoffelijk, bekwaam en discreet.

We hadden een geweldig ontbijt samen. 
‘Wat wil je eigenlijk doen in de tijd dat je hier bent?’ vroeg Denise, opeens ernstig.
Ik werd op een eigenaardige manier geraakt door haar vraag en hoe ze die formuleerde. Om te beginnen draaide ik er omheen.
‘Ik weet niet hoe lang ik blijf.’ zei ik aarzelend, ‘Ik moet je bekennen dat ik zelf niet goed weet wat ik hier kom doen. Een vakantie aan de kust is meestal niet spannend. Je weet van tevoren wat je krijgt. Het spannendste is meestal het weer. Maar aan de zomerse Zuid Franse kust is ook dat niet spannend. Meestal zonnig, af en toe een dagje bedekt. Soms regen. Heel soms de mistral. 
Voor mij wel spannend dat ik hier zonder familie ben, en ook niet met andere mensen die ik ken. Ik wilde alleen reizen. Maar dat was per se om persé hier alleen te zijn. Enfin, tijdens de reis heb ik jou ook direct ontmoet! Wat ik wil doen? Plaatsen bezoeken of een sport beoefenen ? Ik zou tennisles kunnen nemen of elke dag een lange wandeling maken. Ik heb een stapel boeken bij me. Ik kan me ook in het spel van flirten storten en kijken wat eruit voortkomt. Omdat ik dit keer weinig sociale controle heb, ben ik redelijk vrij. Niet zwanger worden natuurlijk. Dat komt niet goed uit en geeft verwikkelingen. Van minder kan ook al flink gossip komen. Dat is altijd lastig. Maar ik ben tamelijk vrijgevochten en eigengereid op dat punt, tot wanhoop van mijn familie trouwens. Toch weet ik het allemaal niet zo. Ik ben eigenlijk niet op flirten uit. Ik ben vooral nieuwsgierig en open. Maar ik weet niet waarvoor.’
‘Marie-Rose, dat vond ik al intrigerend aan jou toen we elkaar tijdens de treinreis ontmoetten. Ik bedoel: je bent nog heel jong. In mijn ogen althans!’ Denise glimlachte even en keek teder naar haar, ‘En toch vind ik jou helder in je keuzes en zelfstandig! Heeft dat te maken met het nest waar je vandaan komt of heb je dit van jezelf? Misschien is dat ook niet zo belangrijk. Ik merk dat ik iemand leer kennen die niet alleen product is van haar sociale laag en de opvattingen van mensen om haar heen, maar iets heel eigens heeft.’
Ze leunt achterover op haar stoel met weer die taxerende blik.
‘Denise, maar dat eigene beleef ik juist zo sterk aan jou!’
‘Ja, maar vergeet niet dat ik al een stuk ouder ben dan jij en voor een groot deel in een nu vervlogen eeuw thuis ben geweest Ik heb met veel moeite een eigen weg moeten vinden.’
‘Jij negentiende eeuws? Kom nou, zeg. Ik denk even terug aan onze treinreis. We zaten tegenover elkaar. De trein sukkelde in slakkentempo langs in de hitte blakerende stationnetjes. Maar wij waren in ons dynamische gesprek. Het leek wel alsof we met driedubbele snelheid reisden en de weg hierheen als in een flits aflegden. Ik had juist met jou dat gevoel: helemaal in de moderne tijd aangekomen te zijn. En mijn twijfels over wat ik eigenlijk aan het doen was, werden weggenomen op het moment dat ik jou ontmoette. Ik dacht: gelukkig, zò eigengereid ben ik dan dus ook weer niet, zo als vrouw alleen onderweg. Ik dacht aanvankelijk dat zoiets haast niet kon. En natuurlijk merkte ik ook wel dat mensen om mij heen dat ook voor mij invulden. O, haar verloofde is natuurlijk al vooruit gereisd of komt later. O, ze is vast naar familie. Die halen haar straks af. Maar toen waren wij er en deze gedachten hielden op. Jij had het er ook niet over!’ 
‘Marie-Rose, ook voor mij ging die reis ineens als in een flits zo snel zodra we elkaar ontmoet hadden. Maar je hebt mijn vraag nog steeds ècht beantwoord. Nu ben je hier.
Wat wil je gaan doen?’

Ik dacht ingespannen na. Maar er kwam niets.
‘Denise, ik wéét het gewoon niet. Dat gevoel had ik vanmorgen heel sterk toen ik wakker werd. Gisterenavond dacht ik nog dat ik het wist. Vertier zoeken op deze plek. Nu is dat is ineens heel ver weg voor mij.. Ik weet niet waarom. Maar juist omdat ik vanmorgen wakker werd met het besef, dat ik het écht niet weet, vind ik heel belangrijk dat ik hier ben. Het zet mijn zintuigen helemaal open. Alsof er even geen voorgeschiedenis meer is, geen wereld of iets dat ik heb achtergelaten. Vind je me heel gek of zweverig als ik dit zo zeg?’
Denise diepte uit haar handtas een sigarettenpijpje op. Ze zocht in haar jurk en haalde warempel uit één van de steekzakken een zilveren sigarettenetui tevoorschijn. Ze koos een sigaret uit, deed deze in het pijpje en diepte uit de andere steekzak een doosje waslucifers op. Ze bukte zich, waarbij haar slanke benen even ondamesachtig zwaaiden, glimlachte even naar me en streek tussen duim en wijsvinger een lucifer aan op de ruwe stenen van het terras. Ze maakte haar andere hand tot een kommetje om het vlammetje te beschermen en stak de sigaret op. Ze trok en blies de rook weer uit. Door de rookwolk heen keek ze naar mij.
‘Helemaal niet.’ zei ze, haar blik bijna zakelijk, en alsof ze mij op tussen de rookwolk door taxeerde, ‘Je hebt je dus uit van alles bevrijd en losgemaakt en je bent niet van plan achter de eerste het beste aan te lopen die zich als vertier aandient en de vrijheid meteen weer in te leveren. Tegelijk verblijf je in een luxueus hotel op een mondaine, prachtige plek.  Er is zeker veel vertier in de aanbieding. Maar dat zoek je niet. Je zoekt iets anders. Maar wat, dat weet je niet. Mmm.. pff..’ 
Nieuwe rookwolken.
‘Interessant. Niet gek of zweverig.Maar interessant. Weet je, Marie-Rose? Ik heb zo het gevoel dat het hier voor jou geen saaie dagen gaan worden. Maar ik kan dat gevoel nergens op baseren.’
‘Mag ik jou ook wat vragen?’ vroeg ik, ‘Eigenlijk dezelfde vraag. Denise, en wat kom jij hier doen?’
‘Ach ja,’ zei ze, ‘dat is een heel eenvoudig verhaal. Ik ben net weggegaan van mijn man. Omdat hij niet van me houdt en ik niet van hem. Dit is niet dramatisch hoor! Hij is een lieve man. We zijn lang geleden getrouwd en het was eigenlijk altijd zo. We waren voor elkaar wat je noemt “een goede partij”. Maar ons huwelijk was altijd een beetje zakelijk gehad. Met kinderen en al. En nu onze twee kinderen studeren op hun verschillende plekken, intern natuurlijk, zei ik dat ik nu weg wilde. Hij stemde onmiddellijk in. We blijven getrouwd. Een zakelijk huwelijk kan prima zijn. Maar het is wat het is, hè? En dat is beperkt. Ik moet nu even op mezelf zijn. Toen was dit verblijf aan de kust snel geregeld. Dat is mijn verhaal.’

Volgende rookwolk. Ik voelde vaag dat er iets anders onbesproken werd gelaten en aarzelde tussen doorvragen en dit laten gaan. Ik besloot toch een klein balletje op te gooien:
‘Gaat het om andere liefde die je mist?’
De oudere vrouw keek mij ineens dankbaar en met iets van een ontroerde glans in haar ogen vanaf de andere kant van de tafel aan.
‘Ja en nee!’ zei ze, ‘Je hebt zojuist een hele goede vraag gesteld. Die leidt tot een heel ander en dieper verhaal. Dat zit achter het simpele wat ik je net verteld heb. Ma chère Marie-Rose, het lukt me nu niet om over dat andere te praten. Maar als ik zover ben wil ik het graag aan je vertellen. Niet zomaar aan iemand maar aan jou. Wil je me dan aanhoren?  Wat ik vertel is waar maar het andere verhaal is het echt verhaal. Kunnen we het nu nog even zo laten? Geloof me, hartje, ik heb de liefde gekend. Heel grote. Niet met mijn echtgenoot natuurlijk. Maar met iemand anders. Ook daarom wil ik hier een paar dagen op mezelf te zijn. Zonder dat ik die ander zal ontmoeten trouwens. Dat kan namelijk niet.
Misschien zijn we elkaar daarom wel tegengekomen in de trein. We willen ons allebei op een bepaalde manier losmaken om op onszelf te zijn. Het heeft ook met openstellen te maken en juist niet met conventies. Die ontvluchten we dus allebei. Misschien schept dat een band tussen ons. Zo lijkt het.
Ik heb nu over mijzelf geheimzinnig gedaan en vraag jou onderhand uit. Maar ik probeer op mijn manier wel eerlijk tegen je zijn door jou tenminste aan te duiden dat er iets is waarover ik nog niet kan vertellen. Ik hoop dat je dat van me kunt verdragen. Maar nu jij weer, Marie-Rose. Ik heb een heel erg niet-burgerlijke vraag, hoewel die gemakkelijk zo klinkt. Daarom zeg ik dat er van tevoren even bij. Marie-Rose, en jij dan? Ken jij de liefde?’
‘Denise! Wat een vraag! Nou eh.. nee dus! Waarom vraag je dat?’
‘Dat dacht ik al.’ zei Denise langzaam, terwijl ze weer aan haar sigaret trok. Ze herhaalde: ‘Zie je, dat dacht ik wel. Maar jij: jonge vrouw van goede stand en zo. Ben jij verloofd?’
‘Dat was ik. Maar ik heb het verbroken!’ antwoordde ik, ‘Er is alweer uitzicht op een andere partij. Ik vrees van die categorie zoals jij daarnet jouw huwelijk beschreven hebt. Over grote liefde lees je in de boeken. In werkelijkheid schijnt het vaak om andere dingen te gaan.’

Ik vond het spannend hierover te praten maar was ook blij dat Denise het onderwerp aangesneden had. Eindelijk eens in gesprek met iemand die de dingen bij de naam noemde. 
‘Dus je kent het niet!’ concludeerde deze.
‘Nee,’ gaf ik toe, ‘ik ken het niet. Niet uit eigen ondervinding. Helemaal niet dus. Als ik eerlijk ben.’ 
‘Mag ik je nu iets zeggen?’ vroeg Denise, ‘Ik leg onze beginnende vriendschap meteen in de waagschaal en zeg jou iets dat niet alleen onburgerlijk is maar ronduit gevaarlijk!

Ik denk dat het echt essentieel is dat jij liefde leert kennen en daarmee bedoel ik de grote liefde. Niet omdat die voor iedereen belangrijk is. Dat is die misschien wel , maar ik bedoel dit niet algemeen. Ik bedoel jou! Echt belangrijk, van levensbelang. Om een of andere reden die ik niet ken. Dat maakt ook dat ik me ontzettend hulpeloos en bijna dom voel als ik dit zeg. Maar toch is het zo. En ook voor de man die jij liefhebt wanneer die eenmaal in je leven zal zijn gekomen. Mag ik dat zo zeggen? En is het een man? Zou het ook om een vrouw kunnen gaan?’
‘Huh, wat bedoel je?’
‘Zou het ook liefde voor een vrouw kunnen zijn?’

Ik dacht even na. Denise zelf was een voorbeeld voor mij van een heel aantrekkelijke vrouw, met een sterke en mooie uitstraling. Ze was onconventioneel. Wat ze zei was indringend en het klopte. Ja, er miste iets ontzettend essentieels in mijn leven. Ik zei haar dat het klopte en voegde eraan toe:
‘Het zou in theorie ook liefde voor een vrouw kunnen zijn, Denise. Ik sluit het niet op voorhand uit. Daarin ben ik onconventioneel. Mijn familie zou daar nooit mee kunnen omgaan.Gelukkig ben ik hier niet met mijn familie.Ik heb nu niets met hun conventies te maken. Het is belangrijker dat ik grote liefde leer kennen dan dat ik een goede partij aan de haak sla. Ik weet ook dat dit niet planbaar is. Dus ook niet in welke gedaante die komt. Bij mij zou het denk ik een man zijn. Met een vrouw stel ik mij niet minder intensief voor maar op de een of andere manier lichter. Met een man zwaarder. En ik denk dat het voor mij zo źal zijn.. Ja, zwaar is een goed woord. Met gewicht. Zoveel zelfs dat het mij op een bepaalde manier kan verpletteren. En tegelijk zal oprichten. Daartoe ben ik bereid. Dat is voor mij in verbinding met een man. Alleen ben ik die man nooit tegengekomen..’

‘Dit bevestigt mijn gevoel over je.’ antwoordde Denise, ‘Eerlijk gezegd lijkt mij in deze mondaine badplaats de kans klein dat je iemand tegen zult komt met de lading die jij beschrijft. Flirten is makkelijk. Jonge mannen genoeg. Maar jij zoekt iets of iemand die je eigenlijk niet zoeken kunt. Je weet het dus niet. Toch hoeft het maar één iemand te zijn. Iemand die ook verdwaald is geraakt in een badplaats.
Weet je wat? We zullen zien. Tot dan heb je mijn gezelschap. Ik kan van mijn kant zeggen dat ik erg van het jouwe geniet. Maar er zal wel iets op je liggen te wachten. Iemand.’

Ze moest ineens lachen en legde haar hand op mijn rechterarm.
‘Hoor mij nou toch! Ik lijk een waarzegster. Dat ben ik echt niet hoor! Ik heb niet stiekem een stapeltje kaarten in mijn moderne steekzakken en houd me niet zo bezig met de sterren. Het is hoe jij tegenover me zit. Jij ziet er voor mij uit alsof je ergens op wacht. En dan wacht iets of iemand op jou. O, daar ga ik weer. Ach, ik zeg maar wat. Noem het maar l’intuition féminine. Dat klinkt altijd heel mooi. Oh, en je hoeft er ook niet speciaal iets voor te ondernemen. Dat zou het alleen maar bederven.’

Ik had aandachtig naar haar geluisterd. Ze probeerde er wel luchtig over te doen maar het raakte me. Maar voor nu was het ook wel genoeg. Ik moest verwerken wat ze gezegd had en ik reageerde luchtiger dan ik me voelde.
Even pauze. 
‘Precies!’ zei ik dus, ‘Maar dat betekent ook niet dat we hier stil blijven zitten, totdat Mjjn Grote Gebeurtenis plaatsvindt. Ga je met me mee? Een stukje wandelen?’
‘Graag!’ zei Denise, ‘We hebben ook wel genoeg gezeten hier. Ik vind jou prachtig in je openhartigheid. De mijne krijg je nog. Ik ben ouder dan jij en dan zijn zoveel geschiedenissen. Lot's of unfinished business. Tot ik zover ben en je ze horen wilt, hou je ze tegoed.’ 

Ze doofde haar sigaret en borg het pijpje en de lucifers op. We hoefden niet af te rekenen. We waren allebei hotelgasten.
‘Wacht even, eerst mijn parasol!’ riepen we, min of meer tegelijk. We moesten erom lachen. Even later reikte de garçon ze aan. Hij had de wens gehoord en vlug een piccolo heen en weer gestuurd tussen hotelreceptie en terras. We bedankten voor zijn attentie en staken ze op.
Even later liepen we arm in arm langs het strand en de branding. 

Marie-Rose in 2021:
De trefzekerheid van de loop der gebeurtenissen heeft me achteraf altijd verbaasd. Schijnbaar kun je zo doelloos lijken en in werkelijkheid ga je kaarsrecht op je doel af. Wie doet dat eigenlijk? Ben je dat eigenlijk wel zelf? Word je geleid? Of ben je dat nou juist zelf? Echt hoor, we deden maar wat. Dat dacht ik toen tenminste, terwijl ik ondertussen recht op mijn lot afliep. 

We slenterden langs de waterlijn. Het fijne van een strandwandeling is dat je eigenlijk nooit op de route hoeft te letten. Je loopt langs de zee en de golven. Het is steeds hetzelfde maar verveelt nooit. Ik kende het strand van de Mediterranee niet goed. Denise zei dat ze hier vaker geweest was. Ik vertelde dat ik vaak aan zee was geweest bij Trouville in Normandië. Denise zei dat ze het daar niet kende. Ik vroeg haar of ze de impressionistische schilderijen van Monet kende met strand erop.Ja,’ zei Denise, ‘die ken ik.’
‘Dat is Trouville,’ zei ik, ‘De schilderijen geven een prachtige impressie.

Het was daar op de een of andere manier witter en frisser, en hier was het op een bepaalde manier donkerder maar het licht was warmer en intenser. Dus hoe kon het dan donkerder zijn? 
‘Omdat de kleuren dieper zijn?’ vroeg Denise. 
‘Omdat de zon sterker is en zij de kleuren zowel verdiept als helder maakt? Dus licht wordt lichter en donker wordt dan donkerder?’ vroeg ik. 
‘Ik ben geen schilder, zei Denise, ‘maar ik weet dat schilders het altijd over het licht van de Provence en de Côte d’Azur hebben.’

Wij liepen in dit licht. Het kwam als het ware nog vóór de indrukken van het water, het geluid van de branding, het krijsen van de vogels, en het geroep van de spelende kinderen. De plaats waar we ons bevonden lag aan een baai, waardoor de strandweg kromde en je de huizen steeds van een andere hoek zag en de heuvels van verschillende kanten. Het was daardoor in zekere zin een kleine wereld die iets geborgens had, ondanks de weidsheid van de Middellandse Zee. Die was tenslotte ooit de zee van hele antieke Grieks-Romeinse wereld was geweest, met schepen die uit Klein-Azië kwamen, Libanon en Cyprus, Egypte en het land van de Moren. 

We hadden onze schoenen allebei uitgedaan en liepen met zanderige voeten. We kwamen in de buurt van een kleine haven en zagen dat er naast vissersboten pleziervaartuigjes aangemeerd lagen: roeiboten, kano’s, en kleine zeilbootjes. Er was een plaats waar roeiboten verhuurd werden en achter een omheining lagen slanke wedstrijdboten die er heel anders uitzagen dan de logge kuipen voor ongeroutineerde badgasten. Er was een lange aanlegsteiger.
Vanaf het land leidde een andere steiger naar een houten gebouw dat direct aan het water stond en op palen stond zodat het de hoogteverschillen van eb en vloed kon weerstaan. Daaraan vast half in het water en ook op palen een groot terras met een balustrade waar geanimeerde stemmen te horen waren.

‘Deze plaats ken ik.’ zei Denise, ‘Het is het gebouw van de roeiersvereniging. Het is openbaar toegankelijk. Er zijn vaak feesten. Er wordt bijna elke dag gedanst. Heel leuk en sfeervol, zo boven het water. ‘s Avonds zijn er guirlandes van olielampjes. Ze hebben meestal goede muzikanten en de keuken is ook goed. Ik denk dat roeien erg hongerig maakt.’ 

‘Wat een fijne plek!’ riep ik, ‘Ik wil er graag kijken. Kom je mee?’
Maar Denise sloeg de uitnodiging af. 
‘Ik ben niet zo in de stemming.’ zei ze, ‘Ik heb het erg fijn met je gehad. Maar ik voel ook de melancholie in me. Dat is primam hoor. Want eigenlijk zoek ik die juist op in deze dagen. Dus liever loop ik nu alleen terug naar het hotel.
Wil je graag naar binnen? Of eh..buiten eigenlijk. Kijk, neem de trap vanaf het strand.’ 
‘Ik ga.’ zei ik, ‘En zien wij elkaar dan straks weer?’
‘Graag, lieve Marie-Rose. Ga maar. We zien elkaar vast weer gauw. Ik wens je veel plezier.’ 

Ze draaide zich om en ging de weg terug. Ik keek haar na. Een lange en statige vrouw, mooi, en elegant. Inderdaad een beetje melancholiek. Toen ik Denise’s gestalte kleiner en kleiner zag worden terwijl ze opnieuw langs de vloedlijn liep dacht ik weer aan de schilderijen van Monet. Daarop zag je soms ook zulke vrouwen over het strand lopen, met parasols en dat statige dat Denise ook had. Gezien en vereeuwigd door een kunstenaars-oog en met penselen. 

Ik liep naar het houten trappetje,klom de treden op en kwam boven uit op het roeiersterras.

En daar was hij. Meteen.

Ik had geen idee wie hij was.Maar ik wist onmiddellijk dat ik naar hem op zoek was geweest en dat ik hem moest hebben. Ik deed nog wel even alsof dat niet zo was, maar dat was vergeefs. Want het was wél zo.

Hij stond geleund tegen de houten balustrade en keek peinzend over de hoofden van de andere gasten heen in de verte. Hij was wat gezet en droeg een wit onderhemd zonder mouwen, zodat zijn vrij krachtige en stevige armen zichtbaar waren. Hij droeg een strooien zomerhoed. Zijn baard had iets onverzorgds en wilds en was tegelijkertijd kort gehouden. Niet gestileerd. Ook niet in model.

Het was zijn houding die mij trof, meer dan zijn fysieke verschijning. Hij leek niet naar iets speciaals te kijken. Het was meer alsof hij voor het moment in een eigen innerlijke wereld vertoefde en daarin rondkeek, meer dan in de wereld van een feest in een botenhuis aan de Zuid Franse kust. Tegelijk leek zijn kleding erop te duiden dat hij misschien een uur geleden zelf nog in een boot had gezeten en geroeid of gestuurd had. Toch was hij geen botenman. Voor mij was hij direct een verten-man.

Ik verlangde ernaar met hem aan de praat te komen. Ik was al bezig me af te vragen hoe je dat zou kunnen aanleggen. Ik voelde me vastgeklit aan de conventie die het initiatief tot ontmoeting bij een man legt en niet bij mij.

Wie legt de boot aan bij de steiger?

Tegelijk had ik echt geen zin in het gebruikelijke spel. Als de vrouw je blikken en je bewegingen inzetten waardoor je zou opvallen. Ik wilde helemaal niet opvallen. Deze verten-man vroeg om directe aanpak, voelde ik. En hoewel ik de last van de conventie voelde zuigen, besloot ik me erover heen te zetten.
‘U kijkt naar iets.’ zei ik, ‘Maar dat bevindt zich niet hier. Wat ziet u?’

Tot mijn verrassing veranderde zijn blik direct en ging van de verten naar dichtbij. En zag mij. Waarschijnlijk pas nadat ik hem had aangesproken. De boot was met een zachte bons bij de steiger aangekomen. 
‘Wat zegt u dat mooi!’ zei hij met een stem die diep was zonder te bassen en die tegelijk iets ronds had in het timbre,  ‘En nu zie ik u.’ 
‘Ja, maar wat zag u daarvoor? Voor u mij zag?’
‘Het klopt helemaal wat u zegt.’ zei hij, ‘Ik keek naar iets wat je niet kunt zien maar wat er toch is.’
‘U bent raadselachtig, meneer! Waarnaar keek u dan?’
‘Er is niets raadselachtigs aan.’ zei hij, ‘Het is heel eenvoudig. Het was iets innerlijks.’ 
Hij vestigde zijn blik nu vaster op mij, alsof hij over straat was gegaan en een terrasje had uitgekozen om te gaan zitten. Ik was het terrasje.
‘En u hebt een levendige blik.’ voegde hij eraan toe, ‘U bent niet saai.’
‘Hebt u zo’n hekel aan saai, meneer?’
‘Dat is wel erg sterk uitgedrukt mevrouw, of is het juffrouw? Er zijn zo vreselijk veel dingen saai, dat je geen leven zou hebben, als je daar altijd een hekel aan zou hebben.’
‘Oh, maar eigenlijk is het dus wel zo? Dat u daar een hekel aan hebt!’

En hij begon te lachen. Eerst langzaam. Maar het werd een diepe, gutturale lach, opwellend en een sterker dan hemzelf, alsof hij zich er langzaam aan gewonnen gaf.
’Ja!’ glunderde hij,’ touché! Ik voel me doorzien. Een pesthekel. Het is zo.’ 
‘Dank u dan voor uw compliment van daarnet.’
‘Maar dat was helemaal geen compliment!’ zei hij, ‘Het is gewoon wat ik zie. U bent niet saai. Anders kunnen we het daar toch niet meteen over hebben? Wat een opluchting! Trouwens, mag ik me aan u voorstellen? Mijn naam is Ferrier. Claude Ferrier.’ 
‘Aangenaam u te ontmoeten, meneer Ferrier. Ik ben Marie-Rose.’ 
‘Is Rose uw achternaam?’
‘Nee, mijn voornaam.’
‘Wat mooi, twee voornamen dus. En geen achternaam!’
Nu moest ik lachen.
‘En Ferrier?’ vroeg ik, ‘Is dat wel uw achternaam?’
‘Ja,’ zei hij, ‘Hoewel ik daar zo mijn twijfels over heb. Maar dat is een verhaal voor een andere keer. Wilt u met me dansen?’
‘Nee, liever niet als u het goed vindt. Kunt u dan dansen?’
‘Ik ben daar niet goed in.’ zei hij.
Hij keek daarbij haast verontschuldigend, maar ondertussen mij direct in de ogen. Ik keek in de zijne. Ineens wilde ik heel graag met hem dansen. 
‘Niet om u te plagen,’  zei ik, ‘maar ik merk dat ik van gedachten ben veranderd. Ik geloof dat ik nu toch graag met u wil dansen.’ 
‘Ik heb daarnet gewaarschuwd.’ zei hij peinzend, ‘Ik ben er niet zo zeker van of u me niet toch aan het plagen bent. Net nu ik u beken dat ik niet goed kan dansen. Maar goed: ik heb u gevraagd. En belofte maakt schuld. Zullen we dan maar? Ik ken de cake-walk. Maar die ziet er eigenlijk niet uit. Dus die liever niet. De Amerikaanse two-step dan? Die past op van alles. Kent u die, mademoiselle?’
‘Ja, die ken ik.’ 
‘Mooi!’ zei hij, ‘Want ik niet! Wilt u mij die dan leren?’ 
Ik keek hem verbluft aan. Hij keek zonnig terug.
‘Ik u die leren? En u wist daarnet zo goed uit te leggen wat de two-step is!’
‘Ja,’ zei hij, ‘muzikaal weet ik dat. Maar ik heb geen idee wat je met je voeten moet doen.’
Ik keek hem taxerend aan en leerde onderhand van alles over taxatie. Niet te peilen en tegelijk helemaal doorzichtig. En…niet zeuren, Marie-Rose, hij is..ach laat maar. Nu geen tijd voor gemijmer.
‘Très bien.’ zei ik, ‘Weet u? Ik vind u maar grappig. En ons gesprek best leuk. Nou, goed dan. Heel simpel, monsieur Ferrier Het gaat zo. Als u wilt proberen met mij te dansen ga ik proberen het u te leren. Ik geef nu de belangrijkste regel. U mag niet op mijn voeten trappen. Dat doet namelijk pijn. Dat is het eigenlijk wel zo'n beetje. De rest komt wel. En zullen we misschien even wachten op een muzieknummer dat geschikt hiervoor is?’
‘Madame, oh pardon, mademoiselle, wilt u wat drinken ondertussen?’
‘Graag, monsieur, maar meteen nóg een regel. U gaat me niet dronken voeren! Een sirop alstublieft met veel koud water en denk erom! Geen scheutje van wat dan ook er stiekem in doen!’
‘Ik beloof het u.’ zei Ferrier. Weliswaar met een blik van vermoorde onschuld, maar desondanks vertrouwde ik hem, althans enigszins. En ik had mijn goede neus. Het drankje bevatte inderdaad geen alcohol. 

Even later dansten we. 
Ons samenzijn was begonnen. Tijdens onze eerste merkwaardige dans werd het vous vervangen door tu, hetgeen naar Franse begrippen snel was.
‘Let op.’ zei ik, ‘Je moet om te beginnen net doen alsof jij mij leidt. Zo is het spel. In werkelijkheid leid ik jou. Want ik ben het je immers aan het leren. Als ik een voet naar achteren zet, zet jij er een naar voren. Zet ik mijn voet opzij doe jij dat ook.’ 
We schoven behoedzaam over de houten dansvloer.
‘Zo?’ vroeg hij.
‘Prima! Maar eh..Claude. Nu houd je mij vast of je me krampachtig op afstand wilt houden. We zijn niet meer in die tijd van de hofdansen van Louis XIV, waarbij je staats- en geldzaken bespreekt tijdens het menuet of je volgende maîtresse taxeert. Doe eens niet zo gespannen! Leg je rechterarm om mijn middel. Niet vastklampen, maar ook niet te los. Hou de passen even zo aan. Dus je volgt nog steeds. Dat gaat gemakkelijker omdat je nu mijn bewegingen kunt voelen. Dan hoef je ook niet meer zo intens onze voeten te fixeren maar kun je me een beetje in de ogen kijken.’
’In je ogen, mademoiselle?’
‘Ja. Als je dat wilt tenminste. Monsieur Ferrier, vind je me leuk?’
‘Eh..’ hij zag eruit of hij het ineens heel warm kreeg. Ik begon verbazend langzaam door te krijgen dat ik met hem aan het flirten was. Het voelde prima.
‘Eh.. ja..heel eh..leuk.’ hakkelde hij. 
‘Nou, maar dat is dus ook dansen. Elkaar leuk vinden tijdens de dans en zolang die hele dans duurt. Ik vind jou ook leuk. Zeker nu je me niet meer zo op afstand houdt. Je vindt me zeker vrijpostig?’
‘Je bent behoorlijk direct voor…’
‘Oh la la, monsieur Ferrier! Ga jij nu zeggen: voor een vrouw?’
‘Chère mademoiselle, ge hebt me door. Dat wilde ik inderdaad gaan zeggen. Maar dat is volstrekte onzin, besef ik me ineens. Het is stompzinnig. Mijn excuses.’
‘Niet helemaal stompzinnig, monsieur, Laten we zeggen: het is een probleem. Niets dan een algemeen bestaand, maatschappelijk probleem. Maar vertel me, wij hier. Is het nu ons probleem?’

Voor de tweede keer in de korte tijd van onze ontmoeting begon hij luid en hartelijk te lachen. Het kwam weer van heel diep. En weer met die bevrijding erin.
‘Het is,’ hij schoot opnieuw in die lach, ‘h-het is heel erg.. foei! ..ik vind het geloof ik echt heel leuk met je…. En jouzelf ook. Het is h-heel erg niet ons p-probleem! Niet ons probleem, Marie-Rose. 

Het deed mij veel toen hij ineens zomaar mijn naam zei. Ik geloof dat ik helemaal begon te stralen.
‘O, maar wat fijn, Claude! Ik denk dat we het dan wel met elkaar eens zijn. Onze problemen zijn nu echter andere: we bevinden ons midden in deze stoomcursus dansen. Straks ga ik jou nog weleens vragen hoe het in ‘s hemelsnaam mogelijk is dat een man als jij nooit geleerd heeft te dansen. Maar we gaan verder. Nu krijg jij meer te doen. Het is heel simpel. Vind je het trouwens fijn tot dusverre?’
‘Wat dacht je? Ik vind het geweldig.’ bekende hij, ‘Zeg het maar. Wat moet ik doen?’
‘Mij nu loslaten uit jouw innige omarming met rechts. Niet zo sip naar me kijken! Dadelijk komt het weer helemaal goed. Jouw linkerhand houdt mijn rechterhand nog steeds vast. Blijf die vasthouden. Au! Niet zo hard knijpen! Wat een greep, zeg!’
’Oh, milles excuses..’
’Accepté. Je neemt mijn hand nu mee. Alsof jij me een kushandje gaat geven. Maar onze handen gaan niet richting jouw baard. Maar verder door naar boven. Zó, ja. Nu je hand heel losjes. Kijk, nu heb je een poortje voor me gemaakt. En daar draai ik dan onderdoor.’
‘En hoe draai je dan?’
‘Nou, aangezien ik degene ben die draait, hoef jij over dat mysterie niet in de rats te zitten. Ik draai en laat mijn rokken ruisen, omdat jij een stralende poort hebt gemaakt.’
‘Rokken ruisen? Meteen uitproberen!’ zei Claude. 
We wilden net hiermee beginnen. Maar op dat moment hield de muziek op. De accordeonist en de violist gingen wat drinken.
‘Heb jij dorst?’ vroegen we min of meer tegelijk aan elkaar, lachten en knikten ook allebei.
‘Pastis met water en ijs?’ stelde Claude voor.
‘Heel veel water en ijs, héél weinig pastis. En weet je nog, monsieur, niet mij dronken voeren!
‘Menthe dan?’
‘Misschien beter. En jij?’
‘Ik heb nog straks nog wat te doen.’ zei hij, ‘Dat is voor mij een reden om helemaal nuchter te blijven. Afgezien van de roes die door het dansen komt, en ook door..’
Hij maakte de zin niet af.
Zo charmant, maar ook zo verlegen! Ik smolt ervan en glimlachte naar hem. Adieu nuchterheid, bonjour roes. Maar niet van drank. En hij net als ik.

Na de pauze van de muzikanten dansten we weer verder. Het poortje ging goed. Het deed me veel meer dan ik op dat moment al bereid was toe te geven. Het was warm, daar onder dat poortje dat hij maakte. Het was een zonnige warmte. Maar er was tegelijk ook een luwte die me bijna aan het huilen maakte. Ik wist het tot glanzende ogen te beperken. Maar er was ook iets van een zekere ongedurigheid die ik bij deze man bespeurde. Ik verwonderde me er over dat je dat allemaal tegelijk waarnemen kon. Het was een heel lichamelijk maar ook intuïtief op gevoel. Een combinatie van bijzonder veel ruimte en licht bij hem of om hem heen. Maar ik ook iets bitter gefrustreerds. Hoe en wat wist ik niet. Maar het had niets met mij of onze ontmoeting te maken, dat wist ik wel.  

Later pas kwam ik erachter hoe absurd veel ik tijdens die ene draai over hem heb geleerd. Maar omdat zoiets in een flits gaat en ook zo weer voorbij is, kon me dat toen allemaal niet helder worden.

Hij begon ondertussen een danser te worden. Ik voelde hem gaandeweg ontspannen. Na hem eerst nog stevig te moeten leiden door het bochtenwerk werd hij zelf vaardig in het ontwijken van de balustrade en andere dansers. Geleidelijk liet ik de regie los en voelde hoe hij leiding begon te nemen. Hij was misschien onervaren maar bleek een natural. De muziek van de twee spelers werd tot iets dat in zijn beide handen leefde. Ze leken op de een of andere manier al van tevoren te weten wat er in de muziek zou komen. Zijn handen begonnen te leven, werden krachtig en ineens droegen ze me. Ik zei het hem. Hij glimlachte naar me maar zei niets terug. Die peinzende blik waarmee ik hem had zien staan tegen de balustrade geleund, de blik van de verten-man, was veranderd. Er was iets van een jongen in gekomen die blij opgaat in een behendigheidsspel. Ik hield dit voor me maar het ontroerde me om hem zo te zien.

En verder ging het. De jongen van daarnet leek pijlsnel op te groeien tot de man die met mij danste. Nu rustte zijn blik op mij. Ik sloot mijn ogen. En ineens ging op in de dans met hem. Ik dacht niet meer aan zijn handen. Ik voelde zijn armen met mijzelf daarin. Eén keer gleed ik op de gladde zolen van mijn rode schoenen uit. Hij ving me direct op.
‘Dank je, Claude! Oh, ik deed het niet expres hoor!’ voegde ik er aan toe, terwijl ik achterover in zijn armen lag en zijn lachende gezicht boven me had. Maar ik wist niet of dat wel waar was of dat ik het veinsde en dus met hem flirtte.
‘Nee,’ zei hij beslist, ‘natuurlijk niet!’
Maar waarschijnlijk bedoelde hij het volstrekte tegendeel van wat hij zei. Ik voelde zijn blik op een bepaalde zachte manier op mij rusten. Beslist met tederheid. 

Grappig hoe wederzijdse conventionele leugentjes waarheid tevoorschijn kan toveren die zelf woordeloos is en beter nog eventjes veilig in het woordeloze sprookjesbos kan blijven. 

Claude en ik maakten op een uiterst subtiele en indirecte wijze onze volgende afspraak. 
‘Ik moet gaan!’ zei hij, ‘Helaas. Het is echt geen smoes. Ik moet nog wat doen. Eh..ben jij langer hier? Ik bedoel ook na vandaag?’
‘Ja,’ zei ik, ‘ik ben hier net aangekomen.’
‘Ik ben voorlopig ook nog hier.’ zei hij, ‘Zullen we elkaar weer weten te vinden?’
‘Wat een mooie vraag!’ antwoordde ik en keek hem glimlachend aan. ‘Weet je wat, Claude? Zullen we het een beetje spannend maken en het er gewoon op aan laten komen? We zijn hier niet in Parijs. We zijn in een heel klein plaatsje. Zullen we kijken of we elkaar weten te vinden?’
‘Ik vind het een spannend voorstel.’ zei hij, ‘Als dat maar goed gaat! Maar ik ga akkoord. We gaan dus kijken of we elkaar weer weten te vinden.’
‘Maar,.. C-Claude,’ zei ik, ineens bezorgd en heel merkbaar want ik keek met een frons, ‘wat doen we als we elkaar niet vinden?’
‘Nou, dan zoeken we! Afgesproken?’
Hij waagde het en raakte met een licht gebaar de frons op miin voorhoofd aan. Ik werd er heel stil van.
‘Afgesproken.’ zei ik na een poosje, veel zachter dan daarnet, ‘Zeg, Claude..’
‘Marie-Rose..’
‘Ik vond het heel fijn met je te dansen.’
‘Ik vond het ook heel fijn met je te dansen.’ zei hij, ‘Weet je wat? We gaan elkaar zoeken. En we zullen elkaar vast vinden. Maar nu moet ik echt gaan!’ 

Hij groette en verdween langs het trapje van de balustrade. Ik bleef achter en voelde de dans en hem en alles om mij heen nog wervelen. 

Waarom had ik met de situatie gespeeld? Waarom niet meteen opnieuw afspreken? Wilde ik dat hij me het hof ging maken? Maar hij was al zo hoffelijk geweest? En ook geestig. Waarom verstoppertje spelen met zoeken en vinden? Moeten we nu eerst tot honderd tellen? Of tot duizend? Nee toch? Misschien had hij wel ergens een vrouw…… nee, niet aan denken.

Ik liep langs de zee terug naar het hotel, namijmerend over de ontmoeting. Ik wist niets over deze man. En hij niets over mij. Maar we hadden samen gedanst en elkaar onze namen gezegd. We waren van u naar jij gegaan. En ja. Er wás iets. Er was iets magisch, heel duidelijk, hoewel ik verder niets wist. Ik wist dat ik hem heel gauw weer wilde zien. 

Dat duurde veel minder lang dan we allebei dachten.

Claude zit in de schemerige artiestenkamer van het souterrain in het grote hotel waar hij straks zal optreden.

Het is altijd een wat dode tijd om door te brengen. Het vertrek is saai en onpersoonlijk. Het ruikt er een beetje muf. De verfijnde luxe die het hotel de gasten biedt ontbreekt hier volledig. De hotelleiding laat zich erop voorstaan bijzondere sprekers en artiesten uit te nodigen. De directie kondigt ze altijd met veel aplomb aan. Maar uit de gedateerde artiestenfoyer en de sjofele schminkkamertjes blijkt dat deze halfgoden in werkelijkheid, wat de hoteldirectie betreft gewoon bij het personeel horen en niets meer zijn dan dat. Ingehuurd en tijdelijk personeel weliswaar die je netjes moet aanspreken, maar verder gewoon leveranciers van het hotelbedrijf. Tegen betaling. En ook niet al te riante betaling.

Claude zucht.
Honderd francs vormen in de gewone wereld van gewone mensen best een leuk bedrag. Je kunt er bijvoorbeeld een maand lang huur betalen of een maand lang eten kopen. Je kunt het ook sneller spenderen. Dan lijkt de som gelds heel even groot, omdat je er kortstondig meer vrijheid door krijgt. Vrijheid die hij eigenlijk broodnodig heeft om te kunnen doen wat hij doet en te kunnen maken wat hij maakt. Aan zijn vrijheid wordt de hele tijd van alle kanten geknabbeld. Er wordt druk op hem uitgeoefend dat hij veel meer optredens zou moeten doen. Twintig maal honderd francs zijn beter dan tien maal of vijf maal.

In de wereld van de hotelgasten zelf zijn de honderd francs niets meer dan een fooi. Iets wat je in één avond gemakkelijk enkele keren spendeert. Het geld heeft totaal verschillende waarde al naargelang de sociale klasse waarin je verkeert. En daar zit nou juist voor hem het probleem. Financieel maakt Claude deel uit van een kleinburgerlijke onderklasse, nog nèt niet van de arbeiders, maar van kleine fatsoenlijke mensen die kunnen lezen en schrijven en in een nette betrekking. Maar hun lot is serviel zijn, helemaal gericht op de dienstverlening. Vaak zijn ze in dienst van de staat of als klerk in een manufactuur. 

Qua menselijke betrekkingen maakt hij door wat hij doet deel uit van een heel andere sociale laag. Eigenlijk van de bovenlaag die hem ook waardeert maar hem ergens niet kan plaatsen. Ze schiet hem steeds te hulp schiet maar laat hem daarbij ook de afhankelijkheid voelen en dat hij tóch niet tot hen behoort. Dat alles is niet bevorderlijk voor de vrijheid die hij voor zijn eigenlijke werk nodig heeft. En in het bekrompen milieu van zijn afkomst zal zijn werk nooit gezien worden als een serieus te nemen bezigheid.

Zo is hij geplaagd door zijn talent en werkdiscipline die beide uitzonderlijk zijn maar niet echt worden gewaardeerd. Hij voelt de stille afkeuring van de kleine bourgeoisie waar hij uit vandaan komt. En de bovenlaag kijkt op hem neer. Hij voelt zich dus nergens thuis. 

Het vertaalt zich in veel concrete, kleine zorgen om het bestaan die telkens weer om hem samenballen als wolken voorafgaand aan regenbuien en de zon, het licht en de vreugde uit zijn leven willen wegnemen. Terwijl dát juist de wereld is waaruit die hij met zijn werk schept: zon, licht, vreugde, ook melancholie maar dan de grote, en ook de regen en wind, maar dan met het naakte geweld der elementen. Alles beweeglijk opgenomen in een grote scheppende dans.

Over dans gesproken: ongelooflijk! Hij heeft gedanst vanmiddag! En het was zo leuk. Met die Marie-Rose.

Hij heeft haar niets over zijn leven verteld. Helemaal niets over zijn beroep. En zeker niets over zijn omstandigheden. Zij had ook niet aangedrongen. 

Over haar weet hij evenmin iets. Maar hij voelt, nu hij vlak voor zijn optreden weer aan haar denkt, dat hij vandaag echt iemand heeft ontmoet. En vervolgens hebben ze zich weer overgeleverd aan de loterij van het leven. Maar daarvan heeft hij niet het gevoel dat hij daar ooit echt in de prijzen is gevallen. Waarom deden ze dat dan eigenlijk? Waarom hebben ze niet meteen een afspraak gemaakt? Zou dat niet handiger zijn geweest? 

De twijfel slaat toe. Misschien is ze zo wel met iedereen! Misschien was het voor haar helemaal geen bijzondere ontmoeting! Wat weet hij eigenlijk over haar?Daarmee probeert hij de sterke indruk die hun ontmoeting heeft gemaakt ruw terzijde te vegen.
Maar hij voelt dat dat niet klopt. 

Hij heeft ondertussen zijn goudbruine corduroy jasje aan een haak op de deur gehangen. Uit zijn koffer heeft hij zijn formele avondkleding gehaald. Hij voelt zich er bitter over. Het is het uniform van kelners en artiesten. Hij is er vandaag bedroefd over. De eeuwige zwarte pandjesjas, het witte hemd met de witte vlinderstrik. Hij schiet de zwarte pantalon met de zwarte zijden biezen aan, haalt enigszins verstrooid een kam door zijn bruine haren en zijn iets lichtere bruine baard. Met een blik op de klok ziet hij dat hij nog net tijd heeft voor een sigaret. Dan wordt hij aangekondigd en moet op.

Het concert zelf brengt geen spanning bij hem teweeg, omdat het voor hem volstrekt routine is. Hij zal eigen werk spelen maar hij weet al dat hij rekening moet houden met zijn publiek. Daarom kiest hij bij dit soort optredens voor de meer salon-achtige composities die goed in het gehoor liggen bij de mensen van zijn tijd, en waarover hij ooit trots was toen hij ze componeerde. Meestal zijn ze van jaren geleden toen hij nog een beginner was en aanzienlijk braver schreef dan hij nu doet. 

Wonderlijk dat je honderd francs krijgt voor het spelen van muziek, of die nu van jezelf is of van iemand anders. Wat dus het meeste van jou is, wat jij ècht zelf gemaakt heeft, lijkt op die manier iets zonder enige meerwaarde. Zou dat ooit nog eens veranderen?

Zijn gedachten keren terug naar de beslommeringen van zijn economie. Hij beseft dat het veelzeggend is dat hij op dat moment pas, in het kader van geld en verplichtingen, denkt aan zijn echtgenote in Parijs, met wie hij in een lusteloos en kinderloos huwelijk verkeert. Zijn vrouw is fatsoenlijk, kleinburgerlijk en op een bepaalde manier hem toegewijd. Maar ze weet allang dat deze man zijn vrijheid broodnodig heeft en dat zij hem eigenlijk niets kan bieden. Ze weet dat ze hem alleen maar beknelt. Ze zijn allebei in feite integer en zorgzaam. Maar het doet geen van beiden goed hoe ze nog altijd voor elkaar zorgen en om elkaar heen blijven draaien.

Zij zegt hem dat ze er geen moeite mee heeft dat hij de wereld in gaat en haar in feite achterlaat. Ze vindt altijd kleine werkjes om de eindjes aan elkaar te knopen terwijl hij zich al lang voorgenomen heeft van zijn gages steeds de helft naar huis te sturen. Hij doet dat ook trouw. Het is nodig want anders gaat het niet. Hij houdt eraan, ook al is “naar huis” voor hem eigenlijk niet zijn thuis. De andere helft gebruikt voor zijn werkelijke behoeften. Die zijn zich in de wereld kunnen bewegen. Zijn vrouw weet dat. Ze stemt er stilzwijgend mee in. 

Ze zijn dus in zekere zin groots in al hun kleinheid, hun fatsoen, hun verantwoordelijkheid, hun abstracte toewijding, en in de wat zinledige opoffering aan elkaar. Maar het is vreugdeloos en perspectiefloos. En eigenlijk liefdeloos. Het feit dat ze ook geen kinderen kunnen krijgen speelt ook mee. Maar het wordt nooit duidelijk of het een oorzaak is of een gevolg of allebei. Ze zijn ondanks alles op een bepaalde manier wel open naar elkaar. Ze zijn dus niet alleen maar kleinburgerlijk. Zij ook niet. Anders zou ze waarschijnlijk niet met een man als Claude Ferrier getrouwd zijn. 

En toch is het miezerig. Ze komen er maar niet uit. Het is niet zonder een zekere liefde, maar passen doet het niet. En zo hebben ze de eigenlijke boot gemist en varen op een andere, verkeerde boot in verkeerde richting en kunnen er niet af. 

Het verantwoordelijkheidsgevoel verschijnt bij allebei vooral in de gedaante van schuldgevoel. Het vreet aan hem en het vreet ook aan haar. 

Zo gaan zijn gedachten in kringen rond terwijl zijn sigaret vergeten op de rand van de asbak is blijven liggen en de rook omhoog kringelt. 

De maître d’hôtel klopt aan en zegt dat het tijd is. Hij dooft de sigarettenpeuk en loopt achter de man in livrei aan. Ze gaan door de nauwe gangen en de trap op. Terwijl in de grote zaal zijn komst wordt aangekondigd verschijnt hij vanaf de zijkant van het podium. Hij loopt in de richting van de grote Pleyel concertvleugel.

Na nog een wandeling door het stadje te hebben gemaakt is Marie-Rose het hotel binnengelopen. In de foyer leest ze op een groot affiche dat vanavond Claude Ferrier een pianorecital zal geven in de grote zaal en daarbij eigen werk ten gehore zal brengen.
Het loopt helemaal over haar rug naar beneden: Claude is een pianist en schrijft zijn eigen muziek! 

Ze loopt meteen naar de receptie. Ze talmt, Eerst vraagt ze naar Denise en laat haar kaartje bezorgen. Ondertussen informeert ze losjes naar het concert. Bijna uitverkocht. Maar er blijken nog kaarten te zijn.
Nog kaarten! Ze reserveert ogenblikkelijk twee plaatsen. Die zijn helemaal vooraan. De piccolo komt op haar af en overhandigt ondertussen al het antwoord van haar vriendin: een sierlijk kaartje met daarop gedrukt in krullende cursieve letters Denise’s naam.Daaronder met de hand geschreven dat ze op dit moment op haar suite is, nummer 210. Dat is één verdieping hoger dan Marie-Rose. Ze neemt de lift.
Even later zitten ze samen in de salon van Denise, Marie-Rose op de steenrode canapé, Denise in een kanariegele fauteuil. De suite van Denise is wat kleiner dan die van haarzelf en wat minder luxueus. Marie-Rose verwondert zich hierover want ze had gedacht dat het andersom zou zijn: dat Denise de royalere behuizing zou hebben hier, met meerdere kamers en met persoonlijke bediening, omdat ze dat op de een of andere manier lijkt uit te stralen. Maar de werkelijkheid is dus anders. 

En nu moet en zal ze Denise meteen vertellen. Tegelijk wil ze de belevenis van vanmiddag en de verrassing over het concert eigenlijk ook nog voor zichzelf houden. Door deze innerlijke tegenstrijdigheid komt ze met haar verhaal veel verwarder over dan ze in feite is. Maar is ze dat? Verward? Ook dat weet ze niet goed.
En wat ze zich ook voorneemt, verward of niet, voor zichzelf houden of niet, in minder dan geen tijd is alles eruit.

‘…. en dan blijkt hij dus vanavond hier te zijn en ik had net afscheid van hem genomen,’ ratelt ze vlug, ‘en ik weet niet zo, en zeg Denise,  had jij al plannen voor vanavond? Ik wil mijn dans-meneer ook wel eens horen, denk ik. En wil je met me meegaan naar dit concert? Het is hier in het hotel! En we kunnen vooraan zitten. Ik heb eigenlijk al plaatsen geregeld en was bang dat het uitverkocht zou zijn en dat was het ook haast en ik wil alles zien en stel je voor: we hebben plaatsen op rij één, midden vooraan, en het begint over anderhalf uur! O, dat duurt dus nog vreselijk lang. Ja? Kom je mee? Zeg je ja? Toe, alsjeblieft!’

Denise hoort het opgewonden verhaal aan inclusief de verwarring en de ladingen neemt haar vriendin lachend maar ook moederlijk op.

‘Natuurlijk wil ik met je mee. En ik ben ook benieuwd naar deze monsieur Ferrier. Om een aantal verschillende redenen zal ik maar zeggen. Maar weet jij wel zeker dat jij mij daarbij wilt hebben?’
‘O, heel graag! Alsjeblieft! En help je me ook bij het opmaken?’
‘Het..het opmaken! Toe maar, zeg! Dus je wilt je ook heel mooi voor vanavond maken?’
‘J-ja. Eigenlijk wel.’
‘Echt? Lieverd,dan is het heel simpel. Dan hebben we weinig of niets te doen. Want dat ben je al.’
‘Denise, toe! Doe nou niet zo flauw! Help je me?’
De oudere vrouw keek haar met een glimlachje aan.
‘Ik hoor en zie’ zei ze, ‘dat dit echt belangrijk voor je is. Ik heb geen hart van steen. En hoewel ik je nog niet lang ken, word ik nu pas echt nieuwsgierig naar die monsieur Ferrier. Dat is een indirect compliment dat ik jou nu maak, mooi Roosje van me. Eh, omdat.. Ach, ik ga je dat ook niet uitleggen. O, je snapt me echt niet, zie ik. Vooruit dan maar: omdat ik denk dat jij niet zomaar zó onder de indruk van iemand zult zijn. O, je snap je het nog steeds niet? Ik zie het. Tja, maar dat komt omdat jij nu alleen maar aan die meneer Ferrier denkt. Maar ik kijk naar dit roosje en ik weet dat die niet zomaar een roosje is. Wat? Nog altijd niet gesnapt, Marie-Rose? Ongelooflijk!
Nou, dan krijg je de volle laag. Je bent een prinses en dus ben ik benieuwd naar deze prins! Want prinsessen vallen nu eenmaal op prinsen. Dat is algemeen bekend. Als het goed gaat tenminste. Dus natuurlijk kom ik mee! Ik wil dit met eigen ogen zien. We kleden ons mooi aan. En ik help je met opmaken. Ik heb nog een collier met oorhangers die jij volgens mij moet dragen vanavond. Weet je misschien waarom?’
‘Nee, Denise, echt niet. Wat voor collier dan?’
‘Oh, Je bent zó lief!’ lachte Denise, ‘Echt helemaal in de bonen! Wat denk je? Gewoon omdat die jou heel mooi zullen staan. Daarom. Maar dat zien we straks wel. En hoe wil je gaan? Moet het chic?’

Marie-Rose dacht even na in een vlaag van haar normale denkvermogen dat ze ineens tot haar verwondering ergens nog bleek te bezitten.
‘Ja,’ zei ze, ‘Het moet echt chic. Dan voelt het goed. En als hij daar niet tegen kan dan is dat maar zo. En ik doe het ook niet alleen voor hem. Ik doe het ook omdat we uit zijn en er een concert is!’
‘Van dat laatste geloof ik helemaal niks!’ zei Denise, ‘Volgens mij doe je het voor hem. En daar is toch ook niks mis mee? Na afloop zul je hem vast willen ontmoeten en dan.. enfin. Ik zie nog wel wat mijn rol is in het geheel. En òf ik wel een rol heb in dat geheel. Behalve mij nu óók chic maken.’ 

‘Denise, en vanavond wil ik heel graag met je onder de sterren langs het strand wandelen!’
‘Weet jij zeker dat je dan niet liever met je grote kunstenaar wilt wandelen? Geen publiek. Jij met hem samen? 
‘Dat weet ik heel zeker. Je moet nooit overhaasten! Ik zou het echt fijn vinden! De wereld bestaat heus niet alleen uit monsieur Ferrier hoor!’ 
‘Misschien volgens de wetenschap niet,’ zei Denise, ‘maar als ik jou zo meemaak lijkt dat wel zo. Marie-Rose, kijk nou toch niet meteen boos naar me! Ik plaag je maar. Vanavond laat gaan we dan samen naar de sterren kijken. Zonder jouw musicus. Maar ik ga dan niet in mijn gala langs het strand. Dan weet je dat alvast. We spreken nog wel af! Wat en hoe, en dat soort dingen. Kom, jongedame. We gaan je mooi maken. Belachelijk plan, want dat ben je al. Maar toch gaan we dat doen.’ 

Toen hij opkwam zag hij Marie-Rose meteen. Ze zat helemaal vooraan naast een elegante dame op leeftijd. Ze zagen er niet uit alsof ze familie van elkaar waren. Zijn voetstappen gingen richting de Pleyel vleugel maar aarzelden even. Dat was al genoeg voor een bijna onwillekeurige blikwisseling tussen hen beiden. Hij dronk de aanblik van haar in en werd er meteen zó ontroerd van dat hij een brok in zijn keel kreeg. 

Zij zag er prachtig uit. Ze droeg een mouwloze chamois zijden wijd uitwaaierende japon met een diep decolleté die haar hals en schouders, en waarschijnlijk grotendeels haar rug bloot liet. Omdat ze zat kon hij dat laatste alleen raden. Om haar hals zag hij een witgouden collier schitteren. Waarschijnlijk was de sprankeling afkomstig van diamanten in het podiumlicht. Ook in haar oorhangers reflecteerde het elektrische licht als sterren. Evenals in haar grote donkere ogen, zag hij. Ze waren op hem gericht en hadden hem in zijn bewegingen gevolgd. Daarbij waren ze opgeglansd en haar lippen waren iets uiteengegaan. Vervolgens hield ze haar ogen even neergeslagen alsof ze een moment bij haarzelf moest zijn. Er volgde een tweede blik, waarin ze haast schuw weer naar hem opkeek op zijn podium. Haar donkere haren waren hoog opgestoken in een elegant wervelende wrong met een los, speels knotje bovenop. Het maakte haar voornaam zonder dat het de wakkere levendigheid van haar gezicht onderdrukte. Ze was echter duidelijk helemaal dezelfde met wie hij gedanst had die middag, of beter gezegd: vooral zij met hem. En samen plezier gemaakt. Maar ze was ook anders, alsof zij de hogere octaaf was van haarzelf die middag. Hij maakte direct deze muzikale vergelijking van geoctaveerde tonen, de hogere en de lagere die totaal ineenvloeien. Hij zag zijn vrolijke dansmaatje, maar ook de jonge, lieftallige koningin, Ineens kwam het hem ongelooflijk en haast ongerijmd voor dat hij vanmiddag zomaar met deze vrouw gedanst en vrolijke grapjes gemaakt had. 

Zij zat rechtop in haar concentratie Onder haar japon schemerden witte fluwelen, of misschien wel suède leren schoentjes, met enkele zachtglanzende parels bezet. Hij had pijlsnel alle details van haar verschijning doorgenomen en ingeprent. Deze twee of hooguit drie seconden waren voor hem als iets van levensbelang. Iets om voor altijd in je ziel te bergen. Hij merkte ineens dat hij haar naam: Marie-Rose geluidloos op de lippen had. Hoe ze heette. Hij vond haar naam zó mooi en zo als zijzelf. De naam paste haar goed. Het edele en karaktervolle van het Franse Marie, in combinatie met de schoonheid van de roos. Maar de roos is ook sterk. Haar schoonheid is vitaal en onstuimig.

Twee, drie passen slechts, om de kleine weg van de coulissen naar de vleugel af te leggen. De tijd was even genadig vertraagd. Daardoor konden al deze indrukken door hem heengaan. En ook de plotseling opwellende enorme vreugde. Dat zij daar zit. De irrationele vreugde, zonder rede of proporties. Alsof zij een lange wereldreis heeft moeten maken om hiernaartoe te komen en hij haar heeft opgewacht. En nu is ze hier. Eindelijk! En nu is alles goed. 

Eindelijk iemand van mijn wereld, dacht hij. Hij begreep zelf totaal niet wat hij daar mee bedoelde. Maar dat gaf niet. Het was op de één of andere manier evident. De tijd was ondertussen weer gaan weer lopen. Hij was aangekomen op zijn plek en stond bij de vleugel.  

In de zaal zaten Denise en Marie-Rose naast elkaar. Ze waren zeker niet de enige opgedofte dames die avond. Ze wisten echter allebei dat ze er vanavond bijzonder mooi uitzagen en ook opvielen, met z’n tweeën daar op de eerste rij. 

Denise hield zich nadrukkelijk op de tweede plaats. Ze droeg een donkerrode zijden jurk die korter was dan die van Marie-Rose, en die zij met haar slanke benen zeer goed kon hebben. In tegenstelling tot haar jongere vriendin droeg zij haar haren los en had ze opzij gekamd. Denise was zich er van bewust hoe leeftijdsverschil werkt als twee vrouwen samen zijn. Ze had met hulp van haar kleding, sieraden en haar houding haar zelfbewuste waardigheid benadrukt, terwijl ze heel goed wist hoe juist daardoor de jonge vrouw naast haar des te meer zou stralen en nog jeugdiger zou overkomen dan ze toch al was. Denise deed dit met liefde, omdat ze de grote opwinding van Marie-Rose voelde en die haar sterk ontroerde. Ze was allang tot de slotsom was gekomen dat haar vriendin niet iemand was die zomaar voor iets of iemand zou ontvlammen. Want ze was weliswaar jong maar niet naïef. En dus moest Ferrier wel een bijzonder mens zijn. 

Één korte taxerende blik van Denise in de richting van het podium was voldoende geweest om haar vermoeden te bevestigen. Ja, Ferrier was uitzonderlijk. Gefeliciteerd, vriendinnetje van me, wie had dat nou gedacht, zo snel! Zeer benieuwd wat het wordt. 

Marie-Rose had hem ondertussen zien opkomen. Ze had de aarzeling in zijn lopen meteen gezien toen hij haar zag. Hij keek haar aan en het was dezelfde open blik. Ze besefte ineens dat dit was hoe hij naar haar keek. Dat ontroerde haar vervolgens zo tot op het bot, dat ze haar blik neersloeg omdat haar ogen al vochtig werden. Daarbij had ze aan hun dansen die middag gedacht. Ze keek weer op en voelde zich zo verlegen. Daar was hij! Hij was helemaal diezelfde man met wie ze vanmiddag gedanst had en ook een beetje geplaagd. Ze herkende al zijn manier van lopen en de snelle blik waarin wijdten in warmte veranderden toen hij in contact met haar was. Maar hier was hij uiterlijk gemetamorfoseerd. Wat was hij indrukwekkend, in het stemmige zwart en wit van zijn formele kleding in plaats van hemd en zomerbroek, met zijn nu glad gekamde en gepommadeerde haren die vanmiddag nog wild en warrig waren geweest, en vooral door het doelgerichte en professionele meesterschap waarmee hij op het instrument afliep dat voor hem klaarstond. Hij bleef bij de boog van de vleugel staan en liet zich aankondigen. Hij was kunstenaar en was hier duidelijk volkomen aan gewend.

De aankondiging gebeurde door iemand van het hotel,met veel strijkages met nogal onecht overkomende superlatieven. 
‘Ontzétttend vereerd… bijzondere gelegenheid.. monsieur Ferrier een veelgevraagd en ongelóóflijk bezet man… buitengewoon talent, unieke composities.. zéér begenadigd pianist..speciaal programma.. op verzoek van de artiest zonder pauze, en niet na ieder nummer applaudisseren alstublieft en tijdens het concert niet roken. De champagne na afloop is van het hotel.. grote dank voor uw komst, monsieur l’artiste, .. wij zullen allen drinken op u, en op een grootse toekomst voor de nieuwe Franse muziek..’

Hij liet het allemaal over zich heenkomen. Hij ging zitten en begon.
Vanaf dat moment vergat Marie-Rose de entourage. De zaal waar ze zat, haar eigen schitterende toilet, de lichten, het plafond, de gobelins aan de zijkanten, de geuren van verschillende parfums, het vaag zilte van de zee dat door de van horren voorziene geopende ramen naar binnen trok, de geluiden van de branding, op de achtergrond soms getinkel van glas- en porselein ergens ver weg in één van de keukens. Heel even was het er nog en schiep nog mee aan haar beleving. Daarna was het vervaagd. Voor haar waren er alleen nog maar de handen van Ferrier en wat daar uitstroomde. 

Overgeleverd aan zijn spelende handen was ze buiten de tijd. En hoewel hij haar naderhand heeft verteld dat hij die avond heel voorzichtig is geweest in zijn muziekkeuze en goed in het gehoor liggende stukken had gekozen voor dit zomerse hotelpubliek, voelde zij direct het tijdloze en het vernieuwende in zijn muziek. Ze verbaasde zich ondertussen intens over zichzelf, hoe zij dit wist. Zij verwonderde zich over een muzikaal onderscheidingsvermogen waarvan zij niet begreep waar het vandaan kwam. Ze had toch niet echt verstand van muziek?  Maar er begon ook al een soort twijfel aan haar ziel te knagen dat ze het misschien daarin bij het verkeerde eind had en dat ze het wel kon weten. Maar hoe en vanwaar dat dan kwam bleef haar die avond verborgen, terwijl ze naar hem luisterde. Deze muziek was nieuw, volstrekt nieuw. Maar tegelijkertijd was die op een voor haar onverklaarbare manier vertrouwd. Alsof zij haar hele leven erop had zitten wachten om nu juist deze muziek te horen. 

Het merkwaardige en iets wat haar ook diep ontroerende was dat Ferrier niet eens een perfecte pianospeler bleek te zijn. Er waren soms lichte haperingen en aarzelingen. Maar dat kon ook komen omdat hij eigen muziek speelde. Misschien componeerde hij ondertussen wel verder aan zijn muziek? Bracht hij alweer wijzigingen aan terwijl de muziek uit zijn handen vloeide?. Of was hij misschien gewoon niet zo bezig met de perfecte uitvoering ervan omdat hij zelf de maker van de muziek was? 

Ze keek gefascineerd naar dezelfde handen die haar licht en stevig vasthielden die middag tijdens de dans die zij hem leerde. Ze dacht terug aan hun warmte en hun kracht die zij geleidelijk had voelen opkomen zodra hij zekerheid kreeg in de danspassen. Deze kracht zag en herkende zij terug in zijn spelen. Er werd niet op de vleugel gespeeld. De vleugel werd be-speeld. Er zat milde maar dwingende autoriteit in. Het instrument had zich gewoon te voegen naar de aanraking van deze handen. Daarbij kwam zijn overvloedig en rijkgeschakeerd pedaalgebruik waardoor de muziek vloeiend was en steeds nieuwe verten tevoorschijn toverde. Het was muziek. Maar het zou net zo goed beeldende kunst kunnen zijn. Beeldende kunst waarbij je je ogen gerust kon sluiten omdat je alles gewoon zou blijven zien. Beeldende kunst, geschikt voor blinden. Aanraken met handen en voeten. Klank en tastzin.

Ze wil het uitproberen door haar ogen te sluiten maar het lukt haar niet. Haar blik is vastgeklonken aan zijn handen. Ze moet gebiologeerd blijven kijken. Daarbij is ze helemaal buiten elk tijdsbesef geraakt. Want ineens merkt ze dat er om haar heen geapplaudisseerd wordt. Het concert is ten einde. Het is alsof ze met een schok wakker wordt en weer merkt waar zij zit. Op rij één.

Claude Ferrier is opgestaan en buigt naar het publiek. Het applaus doet Marie-Rose pijn. Zó mat, zó burgerlijk-beleefd in vergelijking met hoe zij zijn muziek ervaren heeft! Ze merkt dat zij zelf nog helemaal niet geapplaudisseerd heeft. Nu zij daar achter komt blijft ze maar zo zitten, één en al verwondering.

Claude heeft vanaf het podium haar blik gezocht en gevonden. Hij ziet temidden van het beleefde, maar lauwe publiek op de voorste rij de jonge vrouw en haar metgezel zitten. De oudere vrouw heeft vertederd haar blik op de jonge vrouw gericht. Zijzelf zit onbeweeglijk, met grote verwonderde ogen en met haar handen voor haar boezem gevouwen. Ze lijkt daarin haast op een kind dat een sprookje heeft gehoord, maar is ook als een madonna die zojuist een aartsengel heeft gezien. Terwijl hij naar haar kijkt worden haar grote ogen wakker. Hun blikken haken in elkaar en elektriserende lichtjes van vreugde dansen tussen hen heen en weer. Voor hem zijn haar ogen het eigenlijke applaus. En hoe zij daar zit… het houdt hem bezig en.. En hij maant het publiek dat ze stil moeten zijn.

‘Mesdames et messieurs!’ zegt hij, ‘Op verzoek van één bijzondere gast vanavond in uw geëerd  publiek, nu ja, als ik dat tenminste goed begrepen heb, en anders hoop ik dat deze persoon mij vergeven zal, op verzoek van deze persoon speel ik vanavond bij hoge uitzondering één toegift. En dan is daarmee dit concert ook gedaan, dames en heren. Weest u gerust, daarna is er uw champagne. Maar eerst komt nu dit geheel nieuwe stuk. Het heeft als titel: “La dame touchée par le temps et le moment.” De dame, aangeraakt en bewogen door de tijd en het moment.’

Hij gaat zitten. Hij speelt La dame touchée par le temps et le moment.

Marie-Rose was er direct zeker van dat hij het op dat moment componeerde. Hij heeft later toegegeven dat dat inderdaad zo was. Ook dat de muziek voor haar was geweest en direct uit dit moment was ontstaan. “Zo zag je eruit en dit waren de klanken die ik erbij hoorde. En dus kon ik het net zo goed voor je gaan spelen. En dat deed ik dus,” legde hij uit, “En verder kon niemand me iets schelen.”  

Aangeraakt en bewogen. Door de muziek, door hem, door… wat een titel! dacht ze. En toen dacht ze niet meer en was in de klanken zelf. Het stuk duurde nog geen drie minuten. Er was weer applaus met diezelfde gezapige beleefdheid van mensen, die misschien meer voor de gelegenheid waren gekomen om samen in een zaal te zitten met andere mensen dan om echt kunst te ondergaan. Marie-Rose zat opnieuw onbeweeglijk op haar stoel. Maar haar ogen zongen en haar ziel was juist een en al beweging en ze voelde hoe zij opnieuw naar haar keek. Alsof ze een anker was, alsof hij haar dank verschuldigd was in plaats van andersom.

En toen was het concert afgelopen. Mensen begonnen op te staan en naar voren te lopen. De betovering brak.
‘Kom,’ zei Marie-Rose tegen Denise terwijl ze opstond, ‘ik wil naar hem toe. Ga je mee? Ik ga hem bedanken en jullie aan elkaar voorstellen.’

Helaas waren een heel aantal gasten ons al voor geweest. Misschien was dit publiek toch niet zo gezapig als ik had gedacht. Heren in zwart en wit stonden geanimeerd met elkaar te praten rond de vleugel. Ze maakten complimenterende opmerkingen in elegant Frans naar Claude die ondertussen weer was gaan zitten, alsof de piano zijn veilige plek was. Tussen de heren door stonden, zaten en lagen in allerlei houdingen, alsof ze alle tussenruimten opvulden ongeveer tweemaal zoveel dames, die vooral met tegen de concertvleugel aanleunden of -hingen en vaak nét iets te dichtbij Claude waren. Ze bogen zich over hem heen. Hun haren en hun parfums streken langs hem. Ze vlijden zich rond zijn vleugel alsof die de chaise-longue of canape van hun boudoir was. Ze flirtten ronduit met de pianist zonder op te merken of er acht op te slaan of dit door hem gewaardeerd werd. Hij glimlachte beleefd maar afwezig naar ze, totdat hij ons op zich af zag komen. 

Eventuele twijfels die mij ondertussen hadden bekropen of ik misschien zelf óók zo’n dweepziek wezen zou kunnen zijn en de situatie helemaal verkeerd had ingeschat verdwenen direct als sneeuw voor de zon. Hij begon breed te lachen. Hij deed de klep van de piano met een luide slag dicht, wat een groot deel van de dames en ook enkele van de inmiddels flink sigaren rokende heren verschrikt deed opveren. 

‘Zo zie je maar weer,’ bulderde hij met grof geweld over het geroezemoes uit, ‘hoe we hier in een kleine wereld leven. Marie-Rose! Wat fijn om je te zien! Wat fijn dat je gekomen bent. Ik zag je al zitten in het publiek en eerlijk gezegd: het was ook niet mogelijk om je niet te zien zitten! Wat zie je er schitterend uit vanavond! Ik vond je vanmiddag al zo prachtig. Maar kennelijk kan het altijd nog meer. En? Heb je het mooi gevonden?’
Ik knikte en wist ineens niet wat ik zeggen moest.
’O fijn!’ zei hij, ‘Nou, ik zie het al aan je, geloof ik. Je hoeft er niets op te zeggen! En je bent in het gezelschap van deze elegante, en vermoedelijk gevoelige en intelligente dame?’
Mijn manieren ontwaakten en ikzelf een beetje.
’O ja, eh…ja. Claude, mag ik jou voorstellen aan mijn vriendin, die ik nu al twee dagen ken? Dus één hele dag langer dan jij. Lieve Denise, dit is Claude Ferrier. Maar dat wist je natuurlijk al. En Claude, dit is Denise Bougainville. En het collier wat ik nu draag is van haar geleend!’
’Marie-Rose!’ zei Denise nu bestraffend, ‘Zoiets verklap je toch niet! Trouwens, enchanté, monsieur Ferrier.’
’Waarom niet?’ zei ik, ‘Ik ben er echt trots op dat ik die vanavond heb mogen dragen. Omdat ik trots ben op jou, Denise. En op jou, Claude! Ik had werkelijk geen idee vanmiddag met wie ik aan het dansen was.’
’Hier moet ik je tegenspreken.’ zei Claude, ‘ Dat had je wel.Je had me juist heel erg door. Meer dan je misschien denkt.’
’Beste Claude,’ zei ik, ‘Ik heb een vraag. Een stoute vraag misschien. Ik moet even heel dicht bij je gaan staan om niet afgeluisterd te worden. Vind je dat goed?’
Hij vond dat meer dan goed, dat zag ik ook wel. Ik liep dus dicht naar hem toe en vroeg hem zachtjes:
‘Heb jij altijd van die dwepers om je heen?’

Ons tweegesprek flitste nu heen en weer over een afstand van ongeveer vijf en twintig centimeter hemelsbreed.
Hij: ‘Altijd.’ Ik: ‘Houden die van je muziek?’ Hij: ‘Ik heb geen idee. Daar hebben ze het nooit over.’ Ik: ‘Komt dat door het dwepen?’ Hij: ‘Hoe bedoel je?’ Ik: ‘Misschien heeft iemand die dweept geen tijd om ook nog over muziek te praten.’ Hij: ‘Dat zou best kunnen. Maar meestal hebben ze ook teveel op.’ Ik: ‘Verdraag je ze eigenlijk wel?’ Hij: ‘O ja. Weet je, ze houden toch ook meestal ergens wel van kunst. En dat ze daarbij zo draaien en om me heen kronkelen hoort er nu eenmaal bij. Ook dat heren sigarenrook in je gezicht blazen zonder dat ze dat doorhebben en je net iets te hard op je schouders slaan hoort er bij. Ik heb geen hekel aan ze, aan de dwepers niet. Ook niet aan de drinkers. En ook niet aan de rokers.’ Ik: ‘Ik zou het niet kunnen!’ Hij: ‘Maar dat, Marie-Rose weet je nooit van tevoren! Ik: ‘Had je je toegift ter plaatse gecomponeerd?’ Hij: ‘Was die dan zò slecht?’ Ik (in de lach geschoten) : ‘Nee, juist heel goed! Ik meen het. Maar slecht of goed. Claude, is dat belangrijk? - Hij: Dank je. Nu eer je me. Nee, dat is helemaal niet belangrijk. De dame, aangeraakt door de tijd en het moment. La dame touchée par le temps et le moment. Zij is belangrijk!’ Ik: ‘Wie is dan die dame?’

En Claude zei:
‘Maar is dat dan niet duidelijk? Jij natuurlijk!’ 

‘Hier,’ zei Denise, ‘Voor jullie allebei een glas champagne. Monsieur Ferrier, ik ben echt blij dat ik u ontmoet heb. Ik ken Marie-Rose maar één dag langer dan u, maar ik denk dat de titel van uw muziekstuk klopt. Ook als zij daar zelf nog wat mee worstelt, zie ik het ook zo. Dat zij die dame is. Ik laat jullie nu even alleen. Rosie-dear, zullen we dan zeggen zo tegen middernacht, on the beach?’
Claude keek ons vragend aan.
‘Ze bedoelt: op het strand,’ verduidelijkte ik haar Engels, ‘maar dat is dan ladies only. Oh pardon, ik bedoel, femmes uniquement. 
‘Aha, zo!’
‘Ja, zo.’ 
‘Om middernacht?’
‘Middernacht.’

Hij keek even op een grote staande klok.

‘Mooi,’ zei hij, ‘Dan hebben we nog precies een uur. Of laten we zeggen drie kwartier of vijftig minuten. Ik moet me even omkleden.’ 
‘Waarvoor eigenlijk?’
‘Dat we elkaar even kunnen zien!’
’We zien elkaar toch nú?’ riskeerde ik en zorgde ervoor hem daarbij in de ogen te blijven kijken.
‘Daarom dus. Daar mag wat mij betreft nog wel meer van. En voor jou?’
’Voor mij ook.’ gaf ik meteen toe, ‘Best wel.’
’Over een kwartier dan?’
’Helaas.’ zei ik, ‘Want ik ga natuurlijk niet in deze avondjurk de koele nacht in. Dus ik moet mij ook omkleden. Alleen duurt dat bij mij langer, vrees ik.’ 
’Bon. Een half uur dan? En dan omgekleed en wel?’
Ik moest lachen en gaf me gewonnen.
‘D’accord! Zeg, maar dan heb jij zelfs nog een heel kwartier om je verder te laten bedwepen en sigarenrook in je gezicht te laten blazen! Geluksvogel!’
‘Ruim voldoende.’ lachte hij. ‘Dan zien we elkaar over een half uur. En waar?’
‘Op het buitenterras! Dan kan ik jou, Denise ook niet mislopen. Claude, en wie van ons het eerst komt bestelt wat. Voor ons tweeën of drieën.’
Want Denise was min of meer getuige geweest van ons gesprek.

‘Niks ervan.’ zei Denise, ‘Voor jullie tweeën. Ik moet mij ook nog helemaal omkleden. En ik heb daarvoor echt verbazend lang nodig. Sjongejonge.’
‘Echt?’ vroeg ik.
‘Echt!’ loog Denise.
’Je bent een engel van een liegbeest. Met z’n tweeën dus, Claude! Maar even voor alle duidelijkheid, omdat je dit vast helemaal niet gewend bent: ik betaal! En als je dat niet zint dan krijg je niets!’
‘Oui ma princesse. Het is inderdaad erg ongebruikelijk. Maar eh… uw wens is mijn bevel. Adieu mesdames!’

We liepen de zaal uit, naar de lift.
‘Ja,’ zei Denise tegen me, ‘Ferrier is een bijzondere man. Wel gecompliceerd, denk ik. Maar integer, gevoelig en echt bijzonder. Hoewel ik denk dat hij donkere kanten heeft. Maar ja, die hebben we allemaal. Dus dat is dan weer niet bijzonder.’

Ergens in het plaatsje sloeg een torenklok het uur van middernacht. Claude was net weggegaan. Ik zag hem nog over het strand in het maanlicht lopen, met zijn bruine corduroy-jasje, zijn licht gebogen houding en zijn grote passen. Hij met zijn jasje en ik ook gekleed voor buiten want het begon fris te worden. 

Denise was er nog niet. Ik zat nog even alleen met mijn herinneringen aan het afgelopen half uur. 

Hij had daar tegenover me gezeten aan het tafeltje op het terras. Hij was natuurlijk eerder dan ik gekomen en had al infusion de verveine, verse verbenathee besteld in een grote aardewerkpot met twee kommetjes erbij. Er waren zoute vlinderkoekjes van bladerdeeg en een schaaltje olijven. 

Ik was verschenen terwijl hij daar zat. Hij zag er niet naar uit dat hij mij gespannen had opgewacht. Het zag er bijna huiselijk uit. Hij zat in de rotan stoel met het servies en de schaaltjes op tafel, een windlicht flakkerend. Van de kant van het hotel drong het vage schijnsel door van een aantal gloeilampen in glazen bolarmaturen die af en toe flakkerden. Misschien door onregelmatigheden in de stroomgenerator. 

Ik had mijn feestelijke jurk verwisseld voor een lang zwart kleed als een kaftan, van dunne wol en comfortabel in de avond. Het bood ook bescherming tegen de insecten. Het kleed was eenvoudig en van soepele stof. Daardoor tekende het wel alles van mij af. Ik merkte het pas toen ik was gaan zitten. Ik wist dat hij in het strijklicht dat ook allemaal kon zien. Ik voelde me niet verlegen onder de blik van hem maar ervoer eerder het klassieke verschil in uitstraling, de mijne sterk fysiek terwijl de zijne juist veel minder aan het fysieke gebonden was maar net zo sterk was. Misschien zelfs sterker, ergens ook teerder maar in elk geval anders. Het fijne was dat hier niet om gewedijverd hoefde te worden. We waren op onze manier allebei aanwezig.

We zitten in gesprek. Het valt me zó op dat deze man op geen enkele manier probeert mij te versieren of indruk op mij te maken. Ik zeg het hem.

‘Ja, maar ik ben nu eenmaal niet zo’n jager!’ zegt hij lachend, ‘Dus heb ik niet zo de neiging de wereld in te delen in jagers en prooidieren waar je achteraan gaat. Ik vind dat ook ongepast. En dus ben ik ook niet zo’n rokkenjager. Het beeld is me ook uiterst onsympathiek.’
‘Maar je bent ook geen eenzame kluizenaar schat ik zo in!’
‘Nee,’ geeft hij toe, ‘Ik ben ook geen kluizenaar.’ 
‘Maar je jaagt niet!’
‘Nee, ik ben waarschijnlijk meer een soort planteneter. Ik graas maar wat goedmoedig en verplaats me daarbij.’
‘Oh,’ zeg ik, ‘Maar je bent ook niet echt een stier hè?’
‘Huh, een stier?’’
’Planteneter.’
‘Oh ja. Dat zou je bijna vergeten. Nee, geen stier. Maar een koe? Dat is dan ook weer vreemd. Maar in die graashoek der schepping zit ik wel. De hoek van grazende dieren, voor mijn part geiten of schapen.’ 
‘Maak jij zo ook je muziek?’
‘Al grazend?’
‘Ja,’ zeg ik, ‘over een grasland gaande, en onder de bomen.’

Hij kijkt me ineens heel wakker en geïnteresseerd aan.
‘Maar daar zeg je me weer wat! Ja! Heel erg, Marie-Rose! Dat is echt een treffend beeld! Grasland en onder de bomen. Hoe kom je daar nou toch weer op? En ik moet je wat bekennen. Ik weet nooit precies waar dat grasland zich bevindt. Dat roep een enorm sterke emotie op en dan wilde ik dat ik daar was. Maar omdat het er niet is of ik daar niet ben gaat mijn verlangen erheen en zo ontstaat de klankwereld. Ik ben niet erg gelovig, dat wil zeggen ik ben totaal niet kerks, maar het is als in die psalm over grazige weiden waarheen je wordt geleid. Dus maak mij dan maar zo’n graasdier daar. Er moeten geloof ik wel graag ook bomen zijn.’
’Claude, maar dan zou een ideaal dier voor jou een giraffe zijn!’
Ons gesprek is ernstig maar plagen kan geen kwaad.En hij lacht weer, giechelend ditmaal en wijst op zichzelf.
‘Een giraffe! Maar daar heb ik geloof ik niet zo het postuur voor!’
‘Een olifant dan misschien? Nee, kijk nou niet beledigd! Olifanten zijn groot en kunnen óók overal bij. En ze zijn verschrikkelijk gevoelig en intelligent. Ik weet natuurlijk wel dat mensen qua postuur meestal niet graag met olifanten vergeleken willen worden. Terwijl het zulke edele dieren zijn.’ 
’Ja,’ zei hij ernstig, ‘ En ik heb er nog nooit één gezien en ken ze alleen van afbeeldingen en beschrijvingen. Doe mij dan maar de olifant. Maar je mag dit niet verder vertellen hoor! Vanwege het postuur. Ook niet dadelijk aan je vriendin Denise!’
’Ik beloof het je. Dit is dan ons eerste grote geheim.’
‘Ons tweede. Ons eerste was toen je me zag terwijl ik het podium op liep en ik jou. We waren samen zonder dat iemand het zag.’
‘Claude, je hebt gelijk. Dat is ons eerste geheim. Ons grote geheim. En het vond helemaal in het openbaar plaats!’
‘Dat zijn de beste geheimen.’ zegt hij, ‘Trouwens, er is er nòg een groot geheim. Een mysterie zelfs! Dat jij me vanmiddag de two step geleerd hebt!’ 
’Oh, ja. Da’s waar En alweer in het openbaar!’
‘Nou, zie je wel, Marie-Rose? We hebben nu al drie geheimen.’

We zwijgen even en zijn bezig met onze kopjes en met de zoute koekjes. Ik neem ondertussen innerlijk een aanloopje want er is nu moed nodig. 
‘Claude,’ zeg ik, ‘nee, monsieur Ferrier. Vanwege het respect dat ik heb. Je weet dat ik soms de leiding neem. Bij het dansen vanmiddag was ik flink bazig, totdat je zelf zover was om te gaan leiden. En nu alweer doordat ik je had gezegd dat de rekening voor mij was vanavond. Je hebt daarmee ingestemd. Ik ben vaak zo. Maar ik laat het ook graag los. En nu ben jij volgens mij op een meesterlijke manier met me aan het flirten wat ik heel fijn vind. Ik kan me in mysterieuze wolken hullen maar dat ligt me niet zo. Ik doe het zelf ook. We doen het niet heel erg ostentatief en je bent ook totaal niet opdringerig. Maar er is wel wat. Tussen ons bedoel ik. Zeg me alsjeblieft of dat zo is. Is er wat?
Claude kijkt mij aan. Het is de combinatie van de verten-man met een enthousiast onderzoekend kind.
’Mais oui!’ antwoordt hij zonder aarzelen, ‘Bien sur, er is zeker wat! La dame touchée par le temps et le moment heeft mijn pad gekruist. En nu ben ik ook geraakt door haar tijd en haar moment. Dat is heel wat zou ik zeggen. Heel wat. En wat wil je nu dat ik doe?’
Ik aarzel. Heel even maar. Misschien alleen maar voor de vorm. Of omdat het echt heel heftig wordt. Hij ziet dat ik aarzel en zijn ogen worden heel groot en zacht. En ik smelt. En hij wacht.
En ik ben het dus die het zegt.
‘Ik wil dat je me kust.’
En ik laat mij door hem kussen. 

Het was eigenlijk net als zijn handen die ik al had gevoeld vanmiddag. En vanavond had ik ze aan de vleugel gezien en eigenlijk ook gehoord. Gevoelig, warm, heel intens, krachtig, voorzichtig, gedoseerd en gepassioneerd. Misschien nog iets teveel vorm maar wat wil je? Het was een erg plotseling en impulsief verzoek van me geweest. En we waren ook buiten op een hotelterras. Hij speelde het op de een of andere manier klaar zijn kus wel wat vormelijk te houden maar haar en tegelijkertijd mij erin te laten zinderen. 
Ik voel even mijn adem en mijn schouders schokken terwijl ik zijn lippen voel. 
Het moment was groot, zo groot. Maar in klokkentijd zo snel voorbij. We glimlachten een beetje verlegen naar elkaar.

‘Zeg, ik was heus niet van plan….’
‘Eh, je moet niet denken dat….’

De twee zinnetjes worden door ons bijna tegelijk gesproken en we moeten er allebei hartelijk om lachen.
‘Nou, dat is dan ook weer duidelijk!’ zegt hij opgeruimd. ‘We zijn toch maar netjes opgevoede liegbeesten! Of zie ik dat verkeerd?’
Ik nam aan dat dat op de twee zinnetjes sloeg.
En daar is onze snelle samenspraak weer.

‘Meneer Ferrier…’
‘Mademoiselle eh… klopt dat? mademoiselle, of is het madame? Nee toch hoop ik?’
‘Het is mademoiselle.’
’Gelukkig maar, mademoiselle Rose….’
‘Oh ja, da’s waar! Je maakt er graag een achternaam van!’
‘Ja, maar dat komt omdat jij die van jou nog steeds niet aan me verteld hebt!’
‘Je komt die nog wel te weten.’
‘Wacht eens, je bent natuurlijk de kleindochter van de laatste Franse keizer of zo!
‘Nee, ik ben een Arabische prinses met Byzantijns bloed. En eigenlijk stam ik af van de feeën.’ 
‘Ja, dat dacht ik al. En jij komt uit een andere tijd, mademoiselle!’
‘Je bent een erg grappige man, monsieur Ferrier.’
‘On verra. We zullen zien. Weet je dat je ook in mijn hart woont?
‘Ja…..’ Ik zucht want het is waar. Hij ontroerde me al weer zo. Ik zeg:
’Ja, Claude, ik geloof dat ik dat weet. Heb het er maar even niet teveel over want anders ga ik, geloof ik, midden op dit terras heel erg huilen. Ik moest vanavond al huilen toen je opkwam en.. en j-jij dat was. Hoewel ik dat natuurlijk wist. Want je stond aangekondigd. Maar daar was je. En dat was heftig. En ik wil niet altijd huilen als het heftig wordt.’
‘Ik ook niet,’ zegt hij, ‘Maar ik ben wel een man die huilen kan. Alles op zijn tijd. Denk je dat het ondertussen middernacht is? Ik zie je vriendin nog niet ons besluipen maar ik denk dat ons halve uur voorbij is.’
’Oh, nu al? Jammer!’
‘Tja, maar dat waren je spelregels. Onze tijd is om.’ 

We maakten snel een nieuwe, losse afspraak voor morgen. Claude overnachtte in het hotel. Visitekaartjes, er iets op krabbelen en dan via de hotelreceptie, heel handig en snel. Ja, zo zouden we het doen. 

Nu zit ik alleen op het terras. Daar komt Denise.

Denise en Marie-Rose lopen in het maanlicht over het middernachtelijke strand dat bijna verlaten is. Tot hun verrassing blijken ze allebei helemaal in zwarte wol gekleed. Omdat de frisse wind nog verder opsteekt en aan hun kleren trekt doen ze om hun hoofden hun sjaals die ook zwart zijn. 

Ze komen nog een groepje hotelgasten tegen. Zó incognito blijken ze in hun zwarte wol nu ook weer niet te zijn. Ze worden vriendelijk gegroet. Iemand zegt ze dat ze er heel chic uitzagen met z’n tweeën, daar op die voorste rij bij het concert en wenst ze een prettige wandeling. En het zou nog frisser worden. 

Ze hebben het samen maar heek even over de afgelopen avond. Grote ontboezemingen zijn niet nodig omdat alles min of meer voor zichzelf sprak. Denise heeft ze samen gezien, de man en de vrouw aan het tafeltje op het terras. Ze had besloten ze tijd te geven en nog even een klein ommetje te maken tot de torenklok echt middernacht sloeg. 

Nu lopen ze. Een heel eind. Ze hebben allebei stevige schoenen aan 

De lichtjes van het plaatsje verschuiven geleidelijk op naar de horizon langs de kust en vervagen. Het strand onder hun voeten wordt verlicht door de maan en glinstert. Regelmatige flitst de lichtbundel van de vuurtoren in de verte voor hen en veegt met snelle zwaai over het strand. Het geluid van de branding lijkt sterker dan overdag. Misschien komt het doordat andere geluiden bijna afwezig zijn want het water is verder rustig. Ook de meeuwen zijn rustig en slapen op het klokkende water. 

Ze komen aan bij de golfbreker waarvan de muur doorloopt, het strand op en daar geleidelijk in het oplopende zand verdwijnt. Ze besluiten dat dit het verste punt van hun maanwandeling is. Ze gaan zitten op de stenen wal. Eerst naast elkaar. Dan leunt Marie-Rose achterover en Denise omvat haar vanuit haar iets hogere zitpositie. Denise strijkt met haar hand aandachtig langs de losse haren van Marie-Rose, ongeveer zoals zij het eerder die avond heeft gedaan bij het helpen opmaken. Maar het is nu anders omdat het niet doelgericht is. Er zit iets intens moederlijks in dit strijkende gebaar. Daarnaast is er nog iets anders, heel terughoudend maar iets wat Marie-Rose van binnen week en dankbaar en teder maakt zonder dat het haar slap maakt. Ze kijkt even op. Ze merkt dat Denise niet naar haar kijkt maar over haar heen haar blik tot de verten van de zee, de hemel en de horizon gericht heeft , alsof ze daar herinneringen, gedachten en gevoelens ruimtelijk projecteert die je anders in je innerlijke ruimte draagt. 

Denise merkt dat de jongere vrouw naar haar kijkt en beantwoordt haar blik met een glimlach.
’Ik heb je zo weinig over mij verteld.’ zegt ze, ‘Dat komt nog wel. Ik wil niet nu uitvoerig gaan vertellen. Want de wereld is zo mooi en zo geheimzinnig nu wij hier zijn. Ik wil het hier toverachtig en geheimzinnig laten. Ik ben zo blij dat we hier samen zijn, Marie-Rose. En ik ben zo blij dat jouw eerste dag hier zo goed is verlopen. Tenminste dat denk ik.’ 

Dan lopen ze de weg langs de zee weer terug. Ze hebben hun armen in elkaar gehaakt. Later, wanneer het echt fris begint te worden, lopen ze met hun armen stevig om elkaar heen geslagen en geven elkaar beschutting in de nachtwind. Tussendoor komt de energie van overdag ineens weer. Ze rennen met hun schoenen uit en blote voeten joelend door het water. En dan doet de nacht zich weer gelden en gaan ze gekoesterd door de warmte van de zwarte wol en hun genegenheid. Bij het hotel aangekomen laat de nachtportier ze binnen. Ze vegen voor de deur het zand wat van hun jurken en hun voeten. Ze nemen afscheid van elkaar en gaan naar hun kamers, elk op hun eigen verdieping,. Ze laten beiden een fijn zandspoor achter.
De nachtportier kijkt vertederd naar hun sporen. Hij vindt dat hij toch maar een mooi beroep heeft.

In de nacht droomt Marie-Rose. De droom blijft haar helemaal bij. Is het wel een droom?

Ze zit in de TGV met Denise. Denise lijkt anders. Ook veel ouder dan ze zich herinnert.
‘Je schrijft je in bij de receptie.’ zegt Denise, ‘Meer hoef je niet te doen. Als het goed gaat weet je een dag later al meer dan aan het begin. In het begin weet je niets.’ 

Het beeld wisselt. Het is ineens een hele dag later. De TGV staat stil bij een groot station.
‘Het is echt goed gelukt!’ zegt Denise, ‘Let nu goed op. Onthoud wat ik je ga zeggen! Je komt niet uit Noord-Frankrijk. Je komt uit een andere tijd. Je komt uit 2021. Je bent gegaan naar 1901. Omdat dat belangrijk voor je is. En ook voor degene die je daar ontmoet.’ 
‘Is dat Claude Ferrier?’
‘Ja, daar ziet het inmiddels naar uit. Maar dat weet je onderhand ook zelf. Je krijgt nu een klein beetje herinnering terug van je eigen tijd. Niet veel. Net wat je nodig hebt. Zodat je zult voelen dat, als het straks heel innig en lief zal worden het ook breekbaar zal zijn. Ik hoop dan dat je dat mooie en lieve helemaal zult aannemen en extra zult koesteren. En dat je het donkere en sombere zult verdragen. Want dat is er natuurlijk ook.’
‘Gaat het goed worden tussen ons?’
‘Tja, Marie-Rose, dat is echt niet te zeggen, hè? Daar ben je zelf bij. Maar je weet nu dat het niet voor eeuwig is. Of misschien juist wel. Dat is maar een kwestie van hoe je er tegenaan kijkt! Eigenlijk is dat altijd zo en is het allemaal niets bijzonders.’

De TGV begint weer te rijden. Denise glimlacht ondertussen naar haar.

Maar nu ziet ze ineens duidelijk dat het Denise niet is.

Ik werd vroeg wakker, nog voor het ontbijt op bed. Ik probeerde weer in te slapen maar het lukte niet. Alsof een huisdier aandacht vroeg, een kat die mauwde en eten wilde, een hond die uitgelaten wilde worden en aan de deur krabt. Ik was ook weer niet zo wakker dat ik het meteen helder had en toen ik het ineens wel helder had moest ik om mezelf lachen. 

Visitekaartje afgeven bij receptie en zo vlug mogelijk een ontbijtafspraak met Claude Ferrier maken.

Ik was zelf die kat die mauwde.

Vreemde droom gehad vannacht. Iets met uit een andere tijd gekomen zijn. Een jaartal zelfs erbij. In de droom was het 2021. Verre toekomst dus! Het gekke was dat dat niet eens heel spectaculair geklonken had. In die nachtwereld was het gewoon geweest. En nu, in de naklank ervan, op de één of andere manier ook. Tenzij je er natuurlijk echt over ging nadenken. Waarom zou je eigenlijk zo'n vreemde sprong in de tijd maken? Zou zoiets in het echt ook kunnen? Zou dat ergens goed voor zijn en een betekenis kunnen hebben? Waarom droom je zoiets? 

Niet verder druk over maken. Nu uit bed en plan uitvoeren. Dat klinkt trouwens heel erg toekomstig, laten we zeggen erg 2021: als vrouw gewoon je plannen maken en die uitvoeren. Maar dan wel gebruik maken van dat handige Franse dames-voorrecht: dat je je niet hoeft aan te kleden maar in je peignoir op straat naar de bakker kunt lopen. Heel gewoon. Niemand kijkt ervan op. Dan kun je dus ook zo bij de hotelreceptie verschijnen. En peignoir. Maar niet en négligé, dat wordt ongepast. 

In de badkamer hing zo’n omvangrijk exemplaar. Van het hotel, in obligaat dames-roze. Aldus in de roze ochtendwolk gehuld pakte ik van mijn schrijftafel één van mijn visitekaartjes met mijn naam erop en verder niets: Marie-Rose Duchamps. 
Ik overwoog heel even mijn kamernummer erop te krabbelen maar verwierp dit. Dat ging me te ver. In plaats daarvan:

"Bonjour Claude. Prenons le petit-déjeuner ensemble! Sur la terrasse, peut-être? À huit heures, neuf heures, ou plus tard? Je suis déjà réveillé. Marie-Rose."

Dag Claude, laten we samen ontbijten. Op het terras misschien? Om acht uur? Of negen uur? Of later? Ik ben al wakker. Marie-Rose.” 

Het paste er maar net op. 
Parfum erop doen. Natuurlijk! Maar goed opletten. Heel klein beetje maar. Niet meer dan een vleugje. Jaja, ik ben alweer aan het flirten. En nu vlug naar beneden richting de receptie en het kaartje afgeven voor monsieur Ferrier. 

Ik was al op de trap onderweg naar beneden en botste tegen iemand op.

‘Oh, mille excuses, madame! Duizend verontschuldigen, mevrouw!’ hoorde ik terwijl een bebaard hoofd zich snel terugtrok en een hand met een lichte buiging naar een wit overhemd werd gebracht.
Hij was het!
’

‘Wat? Claude? Jij hier? Zó vroeg op?’
‘Marie-Rose! Jij ook? Ik was eerlijk gezegd net onderweg om onder de deur van jouw suite door dit kaartje te schuiven..’
Het enige wat ik hierop wist te doen voelde weliswaar ontzettend onnozel. Maar het was tegelijk het enige juiste. Ik opende hulpeloos mijn hand en liet hem mijn eigen kaartje zien. We staarden naar elkaars kaartjes.
‘Claude, nu we hier toch op de trap staan: Geef jij mij maar die van jou. Dan krijg jij deze van mij! Ik was er net mee onderweg naar de receptie, toen jij..’ 
‘Wat een timing!’ zei hij. We begonnen allebei te lachen. ‘Nou hier dan, jeune madame, alsjeblieft!’

We wisselden onze kaartjes uit. Het zijne rook een beetje naar sigaretten.
‘Nu niks zeggen!’ zei ik, ‘Zullen we gaan lezen? Zou de hotelleiding het goed vinden dat we van deze trap onze leeszaal maken?’ 

We giechelden. We lazen. En ik las:

Bonjour, ma belle Marie-Rose! Avez-vous bien dormi? Prenons le petit-déjeuner ensemble! À quelle heure? Claude.

Dus: Goeiedag mijn schone Marie-Rose! Heeft u goed geslapen? Laten we samen ontbijten! Hoe laat? Claude.

Hij las ondertussen het berichtje van mij. We keken elkaar aan. Ik legde mijn vinger op mijn lippen als teken nog steeds niet te spreken. Ik knikte langzaam, schonk hem een glimlach en stak alle vijf vingers van mijn ene hand en drie vingers van mijn andere hand op. Mijn overgebleven ringvinger en pink konden nog net zijn kaartje vasthouden. Even nog stilte. 

‘Om acht uur?’ informeerde hij, ‘of over acht minuten?’ 
En we begonnen allebei te proesten.

‘Een vreselijk dilemma.’ bekende ik, ‘Het liefst over acht minuten. Maar ik ben echt nog niet aangekleed. Dus dan toch maar om acht uur. Dat is trouwens over een half uur. En ik moet nog even een ontbijt op bed afbestellen.’
‘Zal ik dat even doen?’ bood hij aan.

‘Je láát het! Je bent een beroemdheid. En dan komt dat in de krant. “Beroemde pianist bestelt ontbijt af van dame uit het hotel. Een affaire? Of relatieproblemen? Lees verder op pagina 3!”

‘Nou, nou,’ zei hij, ‘dat is overdreven hoor. Hooguit in het plaatselijke sufferdje. En in die van vandaag lukt ze toch niet meer. Nou goed, afgesproken dan. Ik was een beetje vroeg wakker vandaag en dit was precies wat ik wilde regelen. Ik had alleen niet verwacht zo snel antwoord te krijgen!’
‘Geen antwoord. Een tegenvoorstel!’
‘Maar wel een erg passend en leuk tegenvoorstel.’
‘Claude, het kan wat mij betreft ook vóór acht uur. Alleen weet ik niet of we dan al ontbijt zullen krijgen. Eigenlijk was ik nog van plan weer terug in bed te gaan en te wachten op de café au lait die me dan gebracht zal worden. Maar ik heb er heel erg zin in. Ik bedoel niet die café au lait. Die ook natuurlijk, maar ontbijten met jou.’
’Chere Marie-Rose, als ik nu al met een eerste café au lait op de vroege ochtend vergeleken word voel ik zeer gevleid! Weet je wat? Laten we het zo doen. Laat gewoon je café au lait brengen. Bestel niks af. Dan hebben we nog ongeveer een uur, schat ik. Ik hou zelf erg van voorpret. Ik neem jouw kaartje mee en zet dat op mijn nachtkastje. En dan kijk ik daar naar.’
‘Krijg jij op jouw kamer ook café au lait?’
‘Dat weet ik niet. Ik betwijfel het. Jouw suite lijkt me nogal luxueus. Ik bedoel: eerste verdieping en zeezijde. Dat zijn meestal de chique verblijven. Ik ben natuurlijk ergens in het souterrain weggestopt in een soort artiestenslaapkamertje. Als ze me al met iets zullen wekken is het misschien wel cognac of pastis, vanwege het artiest zijn. Waar ik geen zin in heb trouwens, ik bedoel niet het artiest zijn, maar drank op de vroege ochtend.’ 
’Eh bien, dan gaan we het zo doen. Ik kan me dan ook rustig aankleden. En verkneukelen. Wees gerust Claude, ik ga straks niet chic hoor. We zijn aan zee, hè? Ik wil eigenlijk graag pootje baden. En mooi gemaakt heb ik me gisteren al. voor je!’ 
‘Voor mij?’
‘Ja, voor jou.’

Hij wist daar even niets op te zeggen. Ik vond hem extra leuk als hij verlegen werd.
‘Nou, tot straks dan! Dag Marie-Rose!’

Ik was opgewonden van plezier maar kreeg een stoute gedachte. O, jij leuke man, nu over iets struikelen of ergens tegenop lopen! Toe, alsjeblieft! Maar wel voorzichtig. Niet je pijn doen!

Het gebeurde bijna. Er was plots een traptreetje teveel toen hij met lange armen en benen en overduidelijk wild-enthousiast naar beneden stommelde, mijn kaartje zichtbaar tussen zijn vingers geklemd. Ik keek hem vertederd na. 

Ik hoopte vurig dat hij straks niet in een dikke zwarte jas of met hoge hoed op, of allebei, op het terras zou verschijnen. Ik achtte hem daar wel toe in staat. Ik had hem alleen liever jongensachtig, zoals nu. 

Claude mijmerde toen hij weer alleen was:
En dan kom ik haar op de trap tegen! En ze verheugt zich en is zo direct en speels! Haar kaartje ruikt naar haar. Maar dat heeft ze natuurlijk expres gedaan. Het grappige is dat ze humoristisch speelt met mijn aandacht en haar magnetische aantrekkingskracht maar dat ze tegelijk zeer serieus is. Ik bedoel niet zozeer naar mij toe. Daar ben ik niet meer mee bezig, daarvoor is onze ontmoeting al te intens. Serieus in de zin van: bijzonder wakker en onderzoekend. Zou ze zelf kunstzinnig zijn? Ze heeft het er met geen woord over gehad maar het zou goed kunnen. En ze is duidelijk zeer intelligent. Ik begrijp die mannen nooit die daar bang voor zijn. 

‘Nou Claude,’ zei hij hardop tegen zichzelf, ‘de diagnose is wel duidelijk. Je bent zwaar onder de indruk van deze jongedame!

Hij verscheen natuurlijk klokslag acht op het terras. Ik zat er al.

Hij droeg zijn goudbruine corduroy jasje maar had zijn concertbroek met de zwart glimmende talons nog aan. Waarschijnlijk was dit de enige broek die hij bij zich had. Hij ging zitten. Of eigenlijk: de broek ging zitten. En hij zat daar dan weer in. Een groot probleem dus. 
‘Wat fijn Claude, dat je er bent! Kijk, ik had gedacht we nemen deze tafel aan de voorkant van het terras waar het strand al begint. En dan kunnen we bij het trapje zitten met onze voeten in het zand. Vandaag informeel!’

Maar terwijl ik het zei begon ik alweer te lachen. Hij gelukkig ook. 
‘Niet helemaal de outfit voor voeten in het zand geloof ik?’ zei ik plagend, ‘Misschien meer iets voor een ochtend recital. Zal ik ze vragen of ze de Pleyel vleugel even naar buiten willen rijden? Dan speel jij achtergrondmuziek terwijl ik nuffig aan mijn jus d’orange nip. En dan hebben we het maar wat gezellig!’
Hierbij stak ik mijn tong naar hem uit, die hij belangstellend beschouwde.
’Je bent een afschuwelijke plaaggeest!’ zei Claude, ‘Maar ergens komt dit geloof ik wel uit een goed hart, geloof ik. Hoop ik tenminste. Dit is de enige broek die ik bij me heb. Inderdaad niet handig. Tja. Wist ik veel dat ik in de ochtend met een aantrekkelijke dame het ontbijt op het terras zou gebruiken?’ 
De plaaggeest liet me nog niet los.
’Jaja, gebruiken. Niet gewoon naar binnen slaan, lekker schransen. Maar nuttigen, gebruiken. Je bent toch maar een chique kunstenaar. Zo, maar nou heb ik je genoeg geplaagd. Wat wil je? Zullen we hier even wat aan doen?’
‘Oh, heel graag! Maar hoe?’
‘Wacht maar af! We gaan nu de Ultieme Test doen. Of dit chique hotel echt wel zo chic is als het claimt te zijn. Als ze dat niet zijn is gaan ze namelijk uit de hoogte doen. Maar als het wel zo is, zul je zien, dat het zo opgelost is!’

Ik was in combinatie met Claude aanzienlijk doortastender dan ik gewoonlijk was, merkte ik. Omdat het niet om mij ging misschien? Deze man op wie ik dol was had gewoon recht op voeten in het zomerse zand en ontspanning. Dat was mijn overtuiging. En ik wilde hem daarbij graag helpen. Ik wenkte de bediening.
‘Hier zit monsieur le grand artiste van gisterenavond.’ begon ik.
‘Ah, mais oui! Bonjour, monsieur Ferrier! Heeft u goed geslapen bij ons?’
Monsieur Ferrier knikte. Mademoiselle ging verder:
‘Le fameux Monsieur Ferrier heeft ongelukkigerwijs zijn strandkleding in een koffer gedaan die niet is meegekomen! En nu mist hij die verschrikkelijk!’
’Oh, je suis très désolé pour vous, monsieur Ferrier. Aussi pour vous, mademoiselle. Dat spijt mij heel erg voor u, meneer Ferrier! En ook voor u, mejuffrouw. Kan ik iets voor u doen?’
’Oh, wat attent van u. Daar hoopte ik al op. Dat u dat monsieur zou aanbieden!’ zei ik met een lief stemmetje en een walgelijk kokette blik.  Ik keek de kelner aan en schonk hem nog meer van mijn stralende manipulerende glimlach.
‘Kunt U monsieur Ferrier tijdelijk eventjes aan wat geschikte strandkleding helpen? Of iemand anders vinden die dat kan?’
Ik zat ondertussen het effect van deze conversatie af te tasten bij mijn nieuwe…. ja mijn nieuwe wat eigenlijk? Hoe was het eigenlijk voor hem om zich te laten helpen? Was het goed zo? Of ging ik te ver? Ik zag een geamuseerd glimlach op in gezicht verschijnen. Maar ook iets van een spinnende kater. Goed dus. En hij stemde prachtig zielig doch waardig in met mijn vragende blik naar de bediening, die- het viel me ineens op- nét zo’n zwarte broek met glimmende talons droeg als mijn tafelgenoot. Des te meer reden dus voor deze reddingsactie. 

De kelner had ondertussen even tijd gehad om dit alles te verwerken. Er verscheen een glimlach op zijn gezicht.
’Dat vind ik nou een hele leuke vraag van u…. eh van u beiden, als ik zo vrij mag zijn! Koffie en croissants brengen doe ik ook graag maar dit vraagt om onze vindingrijkheid. Monsieur, maar natuurlijk kan ons hotel dat! Het komt ook voor, dat onze gasten in een regenbui terecht zijn gekomen en hun kleren doorweekt zijn. Dan vinden we ook oplossingen. Monsieur, komt u met mij mee? Ik leid u naar onze hotelgarderobe, en daar helpt onze eh…. kamenier heet hij geloof ik, … u meteen verder. Uw eigen kleding wordt dan naar uw kamer gebracht, geborsteld, gesteven en netjes opgehangen. Hmm, iets voor het strand dus. Voor nu of liever voor later?’
We keken elkaar even aan.
‘Voor nu natuurlijk!’ zei Claude. 
‘Mag ik u dan voorgaan, monsieur Ferrier?

Ze liepen al samen richting de deuren naar het hotel. Toen ze op de drempel waren draaide Claude zich naar mij om.
’Acht uur gaat niet helemaal lukken, Marie-Rose!’ riep hij, ‘Zoals je ziet: ik ben nog niet helemaal klaar met aankleden!’
‘Doe rustig aan, en laat je fijn helpen!’

Ze zijn glansrijk geslaagd voor de test, dacht ik diep tevreden terwijl ik de twee mannen richting de receptie zag lopen, dit is inderdaad een chic hotel. 

Ze zitten daar nog. Ze kijken elkaar aan. Ze vragen zonder woorden. En ze knikken allebei. Ja.
Hun blikken gaan even naar binnen en weer naar elkaar. Ze kijken allebei opnieuw vragend. Ze geven allebei antwoord. Nu hoorbaar.
’Ja!’
Ze staan op, nemen elkaar bij de hand en lopen over de planken van het terras het hotel binnen.
‘Kom je mee naar mijn suite?’ fluistert Marie-Rose. 
Ze lopen hand in hand de trappen op. In de gang geeft ze hem vaag teken even te wachten. Ze gaat vlug voor hem uit om te kijken of niet nét op dit moment haar kamers worden gedaan. Binnengekomen ziet ze dat haar bed al opgemaakt is. Er zijn verse bloemen neergezet. Haar jurk van gisteravond die ze op een stoel neergelegd had is op een hanger gedaan en prijkt langs de klerenkast. Op de spiegelcommode staat een verse, helderrode roos in een kristallen vaasje. De spiegels reflecteren de bloem van drie zijden. Op de tafel bij het raam staat de karaf met water bijgevuld met twee kristallen waterglazen er omgekeerd naast. De suite is gedaan.
Ze loopt weer terug de gang in, en neemt de hand van Claude. Ze trekt haar zomers geklede metgezel met zich mee. In het voorbijgaan snel het houten bordje “Prière de ne pas déranger”- niet storen alstublieft, aan het haakje buiten op de deur hangen. Als ze binnen zijn draait ze de sleutel om en legt die op het tafeltje bij de deurpost. 

Ze staan dicht tegenover elkaar in de grote kamer. Het felle licht van buiten is gefilterd door de heen en weer bewegende vitrages op de zachte wind die door de balkondeuren naar binnen waait. Het is geen tijdstip of stemming om elkaar de kleren van het lijf rukken. Ze kleden elkaar langzaam en aandachtig uit Het is als een aandachtig ritueel. Zij zijn jasje. Hij haar omslagdoek. Zij zijn hemd. Hij haar blouse. Zij stapt zelf uit haar rok, en hij maakt zelf het touw van zijn linnen broek los zodat deze naar beneden glijdt. Zij is net als gisteren zonder korset. Ze reikt hem het uiteinde van de sjerp waarmee zij haar borsten heeft opgebonden. Ze lacht van plezier als ze in de rondte tolt terwijl hij haar afwikkelt. Als zij uit de sjerp losgekomen is duizelt het haar. Ze weet de uiteinden te vangen en slaat die als een anker zo stevig om hen beiden heen, haar borsten nu strak tegen zijn borst. Ze maakt een pakje van hen beiden en knoopt hen aan elkaar vast. Ze wedijveren om het uiteinde van de sjerp wie die vasthouden zal. Ze strijden en wringen die een paar keer uit elkaars handen en de sereniteit wijkt. Ineens heeft hij beet. Hij houdt vast en trekt haar daaraan meetrekt naar het bed. Ze volgt en streelt hem. En dan leidt ze hem ineens af door hem plotseling zijn laatste onderkleding af te stropen zodat hij even met de voeten erin verstrikt raakt en wankelt waardoor nu zij hem verder naar zich toe kan trekken richting het bed. Ze verlangzamen en zijn ineens heel stil bij elkaar. Pas op uitnodiging van haar ogen die hem wijd en aandachtig aankijken ontdoet hij haar van haar laatste kledingstuk. 
Ze hebben ze de grote witte wereld van het bed bereikt. 

Ze zijn zó vanzelfsprekend samen, allebei met grote ogen elkaar aankijkend, bekijkend, verkennend. Alles lijkt licht. Ook hun donkere ogen hebben lichtjes. Hun donkere haren glanzen. Zijn huid is bijna net zo licht als de hare, hij is sterk gebouwd maar heeft ook iets teers over zich. Hun eerste keer samen is als de zon bezig is naar haar zenit te klimmen, en de witte vitrages haar felle licht verstrooien, verzachten en overal uitgieten in de kamer. Ze versmeltenmet elkaar versmelten in die hoogzomerse lichtwereld die overal om hen heen is en rechtstreeks hun zielen binnenstroomt. Het maakt ze zelf tot deel van een lichtwereld. 

Marie-Rose draagt al iets van weten in zich dat ze een grote reis hier naartoe gemaakt heeft. Ze heeft afstand overbrugd die niet alleen ruimtelijk is. Nu is ze hier met hem. Zoveel inzicht is haar uit haar droom van vannacht overgebleven. Het waarom van haar reis en alle precisie is in de wereld van overdag alweer vervaagd. Dat is goed want dit houdt haar zuiver. Er is die enorme wijsheid in die haar verre overstijgt. Het vage besef ergens anders vandaan te komen laat haar de oneindige kostbaarheid en tederheid van dit moment ervaren, maar ook de breekbaarheid van de liefde naast alle kracht ervan.
Ook dit is eigenlijk een universele waarheid, niet bijzonder maar gewoon en tegelijk zo heilig. 

Claude heeft van haar achtergrond en herkomst geen weet. Maar hij voelt wel hoe zij anders is en ongebruikelijk, en heel vanzelfsprekend een sterke energie meebrengt die hem van vrouwen tot dusverre niet bekend is. De heldere kracht ervan in verbinding met haar overgave maakt dat hijzelf in zijn gevoeligheid van kunstenaar groeit en paradoxaal ineens veel meer grond onder de voeten krijgt. Tegelijk is het voor hem evident. Hij voelt heel diep, heel dankbaar dat het Marie-Rose niet om zijn kunst gaat. Niet om wat hij doet maar om wie hij is.

En dan zwijgt al dit. Ze zijn overstegen door het aloude heilige wat groter en omvattender is dan hen beiden als personen. Zij de vrouw die geeft. Hij de man die neemt, eet, drinkt, en een zonnestraal brengt. En mee wordt opgenomen in de heilige levensdans. 
Marie-Rose realiseert later, na hun samenzijn, nog vaag dat ze iets tegen Denise had gezegd over haar gebrek aan ervaring in de liefde.
Ze voelt dat dat niet klopt. Dat het anders is, zonder dat zij zich daarvan op dat moment iets concreets herinnert. Ze is niet zonder ervaring. Maar samenzijn met hem is voor haar uniek en tegelijk universeel. In in zoverre klopt het dus wel. Ze wordt nu pas ingewijd in een mysterie van vereniging dat haar in deze intensiteit nog niet bekend was. 

Ze zeggen, fluisteren en kreunen elkaars namen in elkaars oren. Ze luisteren naar de klank ervan. Marie-Rose wordt uitgesproken door de diepte van zijn warme bariton, de naam Claude geproefd en herhaald in de vurig zinderende, vibrerende melodieën en boventonen van haar mezzosopraan. Want de minnaars zijn allebei zo oer-muzikaal dat deze klanken bij het spel der zinnen erbij horen, naast wat hun ogen zien en wat hun handen aftasten en de extase van hun lichamen.
Ze voelt wat ze zich gisterenavond tijdens het concert nog niet toestond te voelen maar toch al ervoer. Het spelende en strelende van zijn handen naast hun kracht en behendigheid. Onder zijn liefkozingen kijkt ze heel even opzij terwijl hij haar hals kust. Ze denkt een moment aan het spelen van die jongens op het strand van daarnet. Zij zelf is nu zijn spel en instrument.
De extazen versmelten en worden opgenomen in de zomerse wereld. Die van zon in het zenit, de in de wind waaiende gordijnen, de geur van moeder zee, het binnendringend aroma van stevige kruiden vermengd de tere geuren van bloesems, van de stralende sterke roos voor de spiegel, van meezuchten met de ritmen der branding, je zoute tranen door je geliefde laten oplikken, en meecirkelen en meejuichen met de meeuwen.

Tenslotte zijn ze voldaan. Ze liggen naast elkaar in het grote bed te mijmeren. Hij gaat eruit en pakt de karaf met de glazen. Ze drinken elkaar toe met niets dan koel helder water. Er komen geen diepgaande gesprekken. Nu is niet het moment ervoor. Maar de momenten zullen vanzelf weer komen. Ze informeren niet naar elkaars verdere plannen voor deze dag. Deze dag is tijdloos en zonder plan. 

Is het noodzaak of voorbestemming dat ze bij elkaar zouden komen? 
Maar waarom is daar dan zo’n ingewikkelde reis voor nodig als het gewoon voorbestemd was? In de vervulling van hun samenzijn lijkt de vraag te vervagen. Dus misschien is het dat niet. Als ze maar deze dag samen doorbrengen. Niet vanuit een of ander groots plan of een bedoeling. Maar omdat zij zelf hier zijn en samen zijn. En omdat dit is wat ze willen.

Dat laatste is essentie. En zó evident dat ze het er helemaal niet over hebben. Ze drinken het water, het licht en elkaar uit één gouden beker van liefde. 

Marie-Rose had echter gelijk: ze waren buiten eigenlijk al man en vrouw geworden nog voor ze de suite binnengingen om elkaar te beminnen. 
En hun eerste ontmoeting van gisteren? Die was als het inslaan van de bliksem geweest, precies op de plaats waar zij allebei stonden. Ze heeft daar later nog vaak over nagedacht. Over de rol van de bliksem in hun samenzijn.

Denise was voor de tweede dag wakker geworden in een hotel dat ze van vroeger kende maar er anders uitzag dan ze in herinnering had. Ze vond het verwarrend. Want ze was eigenlijk voor de herinneringen hier naartoe gekomen. Toen ze voor het eerst hier was, reisde ze met haar oudere vriendin. Die was net haar geliefde geworden en had ongeveer de leeftijd die zij nu zelf had. 

De reis van nu was in feite een geheime rendez-vous met haar gestorven geliefde Grace. Het was haar manier van rouwen. Maar het was ook het inlossen van een belofte geweest.
‘Denk erom!’ had Grace gezegd, ‘Als ik er niet meer ben, pak de draad van je leven goed op! Ik wil niet dat je om mij rouwt. En als je dat toch doet, doe het dan niet in zwart. Draag je eigen kleuren. Als je plekken van ons bezoekt, leef in onze gezamenlijke herinneringen. Maar neem die plekken ook zoals ze nu zijn. Zoals ze zich aan je voordoen. Ik wil dat je gelukkig wordt, Denise! Als ik er zelf niet meer zal zijn, is mijn liefde voor jou er nog steeds. Ik hoop dat jou dit troost en je moed en kracht geeft. En plezier! Maak alsjeblieft ook plezier!’

Denise wilde gehoorzaam aan haar geliefde zijn. Het was meer dan alleen meegaan met de wil van een ander. Al was dit moeilijk, het paste ook bij haar eigen levenshouding, net als bij die van Grace. Daarom waren ze ook zo innig samen geweest. 

Het was goed en weldadig geweest om gisterenavond in een mooie rode jurk in een concert te zitten. Het was ook goed om hier te zijn. Zoals het nu is en hoe het zich nu aan je voordoet. Wat tegenviel was dat dat zo verwarrend bleek.  

De ontmoeting met Marie-Rose was een cadeautje geweest. Maar ook emotioneel verwarrend. Omdat het haar onweerstaanbaar deed denken aan haarzelf, lang geleden. Haar eigen ontmoeting met Grace, ook al vanwege ongeveer een zelfde leeftijdsverschil. Deze ontmoeting nu zou niet tot een liefdesrelatie worden maar mogelijk tot innige vriendschap. Dit was maar goed ook. Want Denise was volop in de rouw en stond helemaal niet open voor een nieuwe intieme relatie. De jonge vrouw was ook duidelijk op mannen, en niet op vrouwen. Dat had ze meteen gemerkt. Toch ontroerde en raakte Marie-Rose haar tot op het bot. Ze was zich bewust van de haarfijne, beweeglijke en toch ook wezenlijke scheidslijn die bestaat tussen intieme vriendschap tussen vrouwen en de overgang naar het erotische. De scheidslijn was op vrouwelijke wijze fijntjes en fluctuerend. Maar tegelijk resoluut en duidelijk. Het trekken van die lijn, als je die waarnam en onder ogen wilde zien, deed je uiteindelijk het beste zelf.

Wat echt verwarrend was: Marie-Rose leek hier op een bepaalde manier anders dan de jonge vrouw die ze in de trein had ontmoet. Er waren zelfs uiterlijke verschillen. Bijna alsof ze bij hun eerste ontmoeting gewoon niet goed had opgelet. Alsof de jonge vrouw op reis wat rechter, wat slanker en qua karakter ook rechter was geweest dan de uitermate betoverende verschijning die ze hier na hun aankomst bleek en die… Denise grinnikte inwendig en keek er met tederheid naar, haar uitwerking niet gemist had op monsieur Ferrier. Maar de zo etherische ogende Marie-Rose bleek uiteindelijk toch nèt zo pittig, intelligent en zelfbewust als ze bij hun eerste contact was geweest. En dus had Denise wél goed gekeken. Dat deed ze trouwens bijna altijd. En toch: in hun her-ontmoeting in dit hotel klopten dingen wel, maar andere dingen klopten niet.
Merkwaardig. En ja: verwarrend. 
Ach, waarom wil ik toch altijd dat de dingen kloppen? bekritiseerde ze zichzelf, omdat ze die neiging van zichzelf wel kende. 

Het hotelgebouw was haar andere, grote puzzel. Ze was op zoek gegaan naar plekken met herinneringen. Maar er was zoveel veranderd dat het haar de grootste moeite kostte ze te vinden. Het leek hetzelfde gebouw. Maar wat was er toch gebeurd? Hadden ze het onlangs misschien terug-gerestaureerd?
Ze had in gesprek met Marie-Rose iets uitgekraamd over haar eigen negentiende-eeuws zijn maar dat had ze eigenlijk meer voor de vorm zo uitgedrukt. Het was een tijd waar ze sterke innerlijke affiniteit mee had. En dus ook met dit hotel. Ze was ook cultureel onderlegd en enorm belezen op dat punt.
Juist daardoor had ze het gevoel ineens in een kostuumdrama te zijn beland. Gisterenochtend klopte dit al even bij haar aan. Die dames en heren op het terras waren echter geen acteurs maar gewone mensen. Zij en Marie-Rose voerden hun gesprek over moderne jurken. Ze begon iets door en door vreemds te voelen, iets wat ze niet kon duiden. Maar ze was er nog niet klaar voor. Het beangstigde haar en dus klampte ze zich maar aan het gesprek met de jonge vrouw vast en liet de zuigende absurditeit verder pruttelen op een zo laag mogelijk vuurtje. De jonge vrouw leek geen last te hebben van desoriëntatie. Zijzelf des temeer.

Ze voelde zich in iets ongrijpbaars verdwaald. Ze wist niet meer wat waar thuishoorde en waar zij zich zelf bevond in het geheel. Dit past bij mijn rouw, hield ze zich nog voor. Die gedachte hield haar een klein beetje bij elkaar.

Ze dwaalde door trappen en gangen. Ze was verheugd als ze een ruimte herkende. Gaandeweg werden het er meer. Ze trof voorwerpen aan die ze kende, marmeren beelden, schilderijen, porselein, meubilair. Maar ook daar leek het telkens alsof die grondig gerestaureerd en gerenoveerd waren. Sommige dingen zagen er ronduit als nieuw uit. De grote Pleyel- concertvleugel was zo’n voorbeeld. Het had haar stilletjes verbijsterd hoe het instrument eruit zag en klonk alsof het gloednieuw was. En paste al dit tot nieuwstaat gerenoveerde eigenlijk wel in de moderne tijd? Waarin het oude vaak bewust oud wordt gelaten omdat mensen prijs stellen op verweerdheid en het craquelé van doorleefde oppervlakken?

Ze had gehoopt dat ze getroost en gesterkt zou worden in haar herinneringen aan deze plek. In plaats daarvan voelde ze zich een gefrustreerde archeoloog, stoffig en verwoed aan het werk om de sporen van de dingen te herleiden tot het leven van weleer dat ze zocht. 
De humor én de herinnering aan Grace zelf kwamen haar uiteindelijk te hulp. Als ze deze fysieke zoektocht samen zouden hebben ondernomen? Oh, ze zouden onnoemelijk lucide gesprekken hebben en hun gezamenlijke energie hebben ingezet als ze weer ergens op uit gingen, figuurlijk gezegd: samen uit vissen gingen. Dat kon zo goed met Grace! Ze zouden telkens nieuwe details ontdekken. Ze zouden het ongerijmde samen aanvaarden. Uiteindelijk zouden ze sneller dan Denise in haar eentje tot de enig juiste oplossing van het raadsel zijn gekomen.

Maar al was ze nu alleen, ze kwam er ook achter. Ze concludeerde dat niet het hotel in verwarring en gevecht met de tijd was, maar zijzelf. Eenmaal bij deze conclusie aangeland werd alles haar duidelijk. Van de absurdheid van deze gedachte trok ze zich niets aan. Dat had ze van haar geliefde geleerd. Grace was een bekwaam en begenadigd onderzoeksjournalist geweest die zo ver gekomen was in haar vak omdat ze altijd bereid was op basis van het verzamelde materiaal conclusies te trekken maar ook weer te laten gaan en in te ruilen voor nieuwe inzichten. De mening dat iets absurd was en om die reden niet nader onderzocht hoefde te worden vormde de grootste hinderpaal voor de menselijke onderzoeksdrang. Grace trok zich daar dus niets van aan. Dat maakte haar goed in haar vak. 
Okay recapituleerde Denise, als trouwe leerling van haar grote liefde: de oplossing is dus dat niet het hotel in de tijd verward is geraakt, maar ikzelf. 

En toen was het simpel. Weliswaar nog steeds onverklaarbaar maar simpel. Het was een kwestie van nog eens langs de ruimtes gaan en ze met andere ogen bekijken. En dan de trappen nemen richting de hotelreceptie en de proef op de som nemen. In de lounge verse ochtendkranten raadplegen. 

Ze nam een aantal van het rek, waar de dagbladen aan houten stokken hingen. Ze nam de tijd. Ze wist wat haar te wachten stond. Ze wilde alleen de bevestiging. Ze bestelde dus rustig haar café au lait die tevens haar ontbijt op deze ochtend inluidde. Ze nam plaats in een Chesterfield fauteuil. Ze sloeg het eerste Franse dagblad open. Ze zag het direct. De datum van vandaag. Mardi, le 23 juillet 1901. Dinsdag 23 juli 1901.
Schrikachtiger aangelegde naturen dan zijzelf zouden nu hevig ontsteld zijn. Maar zij, samen met haar onzichtbare Grace, knikte tevreden.
Voilà. Dit is de verklaring. Ik ben door de tijd gereisd. Dat is dan ook weer duidelijk.
Even was er een kleine concessie aan de ongerustheid. Maar eigenlijk overheerste nieuwsgierigheid. En ik ben erg benieuwd of ik ooit nog terugkom. 

Ze begon haar innerlijke wereld na te lopen, in stille dialoog. Ze wist niet precies met wie ze dan sprak. Maar het gesprek was helder en zinvol.
‘Is Grace daardoor dichterbij of verder weg voor me?’
‘Dat maakt niet uit. Ze is net zo dichtbij en net zo ver weg.’
’Dat klopt. Het scheelt voor mij ook. Het maakt het voor mij minder belangrijk of ik terug kom.’
‘Ja, omdat jij er gewoon bent. En omdat Grace is waar ze is.’
’Oh! Omdat Grace buiten de tijd is?’
‘Inderdaad.’ 
Maar die jonge vrouw? Die is met mij meegereisd!’
‘Nee, andersom. Jij bent met haar meegereisd!’
‘Wacht eens. Dat is toch helemaal niet duidelijk, dat dat zo is?’
‘Nee, verre van duidelijk. Maar zo is het wel.’

Denise deed het innerlijke equivalent van een sigaret opsteken. Dat wil zeggen: afstand nemen om hier even over na te denken. Daarna de onzichtbare sigaret uitdoven en verder gaan met deze innerlijke check. Dit soort dialogen hebben gezag, wist ze. Ze nam ze altijd serieus. Ze ging verder:
‘Ook dit klopt. Denk ik. Hoewel ik niet weet waarom. Maar de jonge vrouw lijkt van niets te weten.’
‘Nee, daar ziet het naar uit.’
‘Ik kan het er met haar dus niet over hebben.’
‘Nee, dat gaat niet. Nu niet. Misschien komt ze er zelf op. Of misschien is ze toch iemand anders. Iemand uit deze tijd die gewoon heel erg op haar lijkt. Dat heb je soms ook.’
‘Ik vind haar erg ontroerend.
‘Ja, ze is ontroerend. Maar jij bent ook ontroerend. Jij bent gekomen voor Grace, en nog om een andere reden ook.’
‘Ja, dat is zo. Nu moet ik alleen zien of daar nog van komt.’
‘Je bedoelt in dit tijdsgewricht?’
‘Ha, tijdsgewricht! Wat een mooi woord. Zeg, eh… ben jij misschien toevallig Grace?
‘Zeg ik lekker niet. Ga maar verder rouwen om m.., om haar, bedoel ik. Maar wel in stijl, hè?’
‘Dus nog een café au lait bestellen. Kranten lezen, ook Britse. En mezelf ondergedompelen raken in de pers van 1901 en wat er speelt. Want als ik hier nou tóch ben..’ 
Ze was zo dapper. Maar het gedrukte papier was onderhand wel nat geworden van haar tranen. Ze miste haar zo. 
De tranen horen nu eenmaal bij liefhebben, probeerde ze nog. Grace had dat kunnen zeggen. Denise zei het tegen zichzelf. Maar als ze eerlijk was? Het hielp niets. Het deed nog net zo zeer.

Dadelijk naar buiten gaan. Een lange wandeling maken. Geen afspraak met Marie-Rose. Dat komt wel weer. Kijken waar die begraafplaats is. Of je die te voet kunt bereiken. Niet het graf van Grace want dat is hier niet. Maar dat andere graf. Als dat er tenminste is, in dit..oh, alweer dat Grace-woord. Zo beeldend en trefzeker: in dit tijdsgewricht!’
‘I love you.’ antwoordde ze hardop.

Ze was teruggekomen van haar wandeling. Ze had de begraafplaats wel gevonden maar het graf niet. Dit was teleurstellend maar het klopte wel met het resultaat van haar onderzoeksjournalistiek. Het graf wat ze zocht was er niet. Omdat het er nog niet was. Of is. En dan kan ik het dus ook niet bezoeken. Jammer. Maar eigenlijk logisch.

Ze naderde het hotel via de boulevard. 
Op dat moment waren Marie-Rose en Claude samen naar buiten gekomen en waren richting de tuin gelopen. Denise zag hen niet maar Marie-Rose zag in het voorbijgaan even Denise, hoe die op het bordes van het hotel afliep. 
Daar stond een klein meisje alleen. Marie-Rose zag hoe Denise en het meisje met elkaar aan de praat raakten. Uitvoerig aan de praat. Zouden zij elkaar kennen? vroeg ze zich af. Ze zag hoe het meisje een boek onder haar arm had en het aan Denise liet zien. Vervolgens zag ze hoe ze allebei op het bankje onder de plataan aan de zijkant van het hotel waren gaan zitten.
Wat leuk, dacht ze. Vervolgens liep ze met Claude verder de tuin in.

Denise kwam enige tijd later ook de tuin binnen. Ze had eerst naar haar kamer gewild. Ze besloot anders toen ze vanuit de tuin zachtjes de klanken van een strijkkwartet hoorde dat lichte muziek speelde. Herinneringen! Ze moest denken aan hoe ze hier met Grace was geweest die erg van strijkmuziek hield en zelf viool gespeeld had. Ze volgde haar oude herinneringen en liep het tuinpad op naast de ingang. Ze was nieuwsgierig of ze in deze tuin die orangerie nog zou aantreffen. 

Niet “nog” aantreffen, “ál” aantreffen, verbeterde ze zichzelf moedig. Ze liep tot ze aan de zijmuur onder de platanen kwam die op het terras laag gesnoeid waren maar langs de randen van de tuin hun volle hoogte hadden. Daar was het gebouw! En precies zoals ze het zich herinnerde. De platanen boden schaduw aan het bouwwerk in glas en metaal dat haar vertrouwd was. Een moderne versie zou waarschijnlijk op van allerlei gebruik hebben gemaakt van moderne beglazingstechniek, van meekleurend met de lichtintensiteit, tot dubbel of driedubbel, warmte van buiten of binnen isolerend. Hier had het de charme van een lichte grilligheid van die net niet parallell afgewerkte glasoppervlakken waardoor er levendige en grillige spiegelingen waren. Toen ze er met Grace was was geweest was dat ook zo. 

Is. Was. Zal zijn. Wat maakt het uit? Ik hou van je,’ leek Grace te zeggen, ‘dat is tijdloos, liefste Denise.’ 

De orangerie had grote schuifdeuren en ramen die uitgenomen konden worden. In de middaghitte werd voor extra schaduw gezorgd met grote voiles en kleurige gespannen zeilen die licht tegenhielden en wind door lieten. Binnengekomen betrad ze een uitbundige wereld van gevlochten bomen, palmen, kamperfoelie- en passiebloemranken, bloeiende stokrozen, lavendels in dikke bossen, fonteinen en bronnen, en overal klim- en standrozen in potten en bloembedden. De hotelorangerie was één van de grootste in zijn soort in de wijde omtrek. Het bouwwerk was openbaar toegankelijk, waarbij de hotelgasten alles op rekening bestelden en de gasten van buiten met munten en biljetten afrekenden. Er was in het midden een soort plein gecreëerd waar tussen de bloemen- en plantenzeeën tafeltjes en stoeltjes stonden opgesteld en zich de houten dansvloer bevond en een podium. Daarop stond een kleine salonvleugel. Ernaast zaten de muzikanten van het strijkkwartet en speelden onderhoudende muziek waarop ook gedanst werd. De tweede violiste bleek ook een bekwaam pianiste te zijn. De nummers, stijlen en bezettingen wisselden elkaar af. 

Denise ging zitten en kreeg vrijwel direct aanspraak van verschillende heren die op haar af kwamen. Ze praatte wat met ze en liet zich witte wijn door ze brengen maar schudde ze na verloop van tijd ook weer van zich af als een pelsdier de regendruppels van haar vacht omdat ze niet voor aanspraak was gekomen. Toch wilde ze zich ook weer niet te krampachtig afzijdig houden. Ze liet zich dus fêteren en voerde kleine gesprekjes. Ze voelde zich ontzettend incognito en hopeloos geëmanicpeerd. Het was in de gesprekken echt op je tellen passen, merkte ze al gauw. Maar als ze de heren liefjes begon uit te vragen klommen ze op de vertelstoel en luisterde ze, inmiddels met het oor van een historica, hoewel het verwarrend bleef dat het gewoon hier en nu plaatsvond. Enfin, de tijdparadox, hield ze zich voor, niet je erin te verliezen of dat kan of niet. De drankjes zijn echt en dus zijn de heren die mij die aanbieden dat ook. Ook al snap ik er niets van.

De muziek en de bezetting wisselde. Nu zaten een andere pianiste en de cellist op het podium. Ze speelden een langzame slepende wals die het midden hield tussen serieuze klassieke muziek om naar te luisteren en amusementsmuziek, bedoeld als achtergrond voor conversaties en als ondergrond voor de dans. Maar het klassieke won het van het amusement. Er ontstond een soort geconcentreerde kring, bijna alsof de musici stilte en aandacht produceerden in plaats van geluid en klank. De cello zong, maar zo warm en melancholiek en innig. De piano dartelde soepel op de golven van de melodie mee maar het had ook iets heel ouds en een verdrietigs. Denise werd erdoor aangeraakt. Ze liet zich meedragen op de weemoed.

De dansparen waren twee aan twee weggegaan van de vloer en waren luisteraars geworden. Er bleef één paar over, dat met grote aandacht de langzame wals danste. Soms keken ze om zich heen maar meestal keken ze in elkaars ogen. Ze leken elkaar niet alleen met hun armen maar ook met hun blikken naar elkaar vast te houden alsof vanuit hun perspectief niet zij maar de wereld om hen heen draaide. 

Marie-Rose danste. Ze droeg haar lichte jurk van de vorige dag met de rode biesjes langs de hals, de korte mouwen en de zoom aan de onderkant. Ze danste op haar rode schoentjes en droeg het strooien hoedje met de linten. Claude droeg witte linnen kleding en het corduroy jasje dat Denise van hem kende. Het was duidelijk dat hoewel hij de dans leidde, zijn stralende danspartner de eigenlijke supervisie had en hem waarschijnlijk de dans net geleerd had. En tegelijk was ze helemaal overgegeven in zijn armen. Ze liet zich door hem omvangen terwijl ze in de dans achterover helde, afwisselend haar ogen sloot en weer naar hem opkeek. De lome kalmte van hun passen, hun zachte oog-in-oog zijn en vooral Marie-Rose’s lichaamshouding vertelde Denise dat ze die dag een stel geworden waren.

Ze ziet het met de ogen van haar ziel. Aan gebaren en bewegingen en houdingen kun je het hoogstens aflezen. Maar dan moet je het nog in je laten spreken en toelaten. Je moet willen zien dat er liefde ontluikt, ook als jijzelf rouwt! En rouwen betekent niet dat de liefde verdwenen is maar betekent dat die er juist wél is. En dat het daarom zo’n pijn doet en dat zij en Grace… Nee Grace en zij moet je zeggen. Want Grace nam haar hier mee naartoe. Daarom waren ze hier geweest. Ze hadden gedanst samen. Heel licht maar heel innig. Op andere muziek uit een andere tijd. Ze bewogen soms een beetje benauwd vanwege kleinzielige conventie en deden soms een beetje incognito en concessies, door af en toe ook met een monsieur te dansen wat ook best wel leuk was. Sommige messieurs waren erg lief of geestig. En dan ging je weer met elkaar dansen. En door de innigheid van de muziek nu en de innigheid van de dans nu, van dit paar en voor haar ogen..

Dat zijn dingen die je eigenlijk helemaal niet kunt zien met je ogen! Hoe zie je innigheid? En toch neem je ze waar. Ze raken je en maken je zo zacht van binnen. Je wilt eigenlijk huilen, Maar dan kun je niet goed meer zien en daarom doe je het niet. Liever adem je heel diep in en uit. Je wilt elke maat van de cellist en de pianiste horen. Zouden die misschien ook een paar zijn, zo teder ingespeeld op elkaar en af en toe zo’n innige blik, is dat liefde voor muziek of liefde voor elkaar of is het misschien allebei? En als liefde zo eeuwig en van alle tijden is dan is die van Grace dat ook. Ze heet ook niet voor niets Grace. Oh, ze danste zo gracieus. Wat was ze mooi! Ze was tijdloos mooi, ook van binnen. Het hield maar niet op. Hoe kun toch zo mooi zijn en doodgaan? Maar dat was in zekere zin nog buitenkant, ze had gratie. En zelfs die was nog een beetje buitenkant. Het was iets dat ze had. Maar wie ze was, dat ze Grace heette en haar Denise zo liefhad en alles van haar had verdragen (hoewel ze ook lik op stuk kon geven) en haar bemind had tot in de dood.
Mensen zeggen dat zo makkelijk. Maar Grace heeft het gedáán. En daarom heet ze dus zo. Postuum noem je dat toch? Achteraf blijkt het helemaal waar te zijn, en is het onaantasbaar geworden. Het kan niet meer stuk, want zoiets is de pure genade zelf. Zo iemand is genade. Zo iemand vind je niet. Zo wordt iemand niet gemaakt. Zo wordt iemand zelf. En die iemand vindt jou.
Grace zei: dat ze Denise gevonden had en haar lief vond of ze nou lief deed of niet, en dat dat voor Grace net zo genade was als het voor haar, voor Denise was.
En de wals draait rond en rond. En wat is dit paar ontroerend en lief. Marie-Rose en Claude. Hij zó mooi en innig en gelukkig haar vast te houden! Zij zo lieftallig en stralend in zijn armen.
Ze draaien om elkaar. And it makes the world go round. En wat zijn we allemaal toch breekbaar, huilt Denise. Yes, how fragile we are, snikt ze, maar dat is muziek die ze hier nog niet kennen. Dat gaat nog heel lang duren. Terwijl het al wel zo is want het is altijd al zo geweest. En dus ook in 1901. En Grace is wel gebroken maar haar liefde niet, En de muziek gaat rond en rond, oh, ik mis haar zo, ik mis haar zo..’ 

‘Denise! O, wat fijn om je hier te zien! Je zit zo dromerig en je ziet er zo mooi en lief uit, maar ook wel een beetje verdrietig…
De muziek blijkt allang opgehouden. Ze ontdekt met een schok hoe ze zat te huilen en te mijmeren. Ze kijkt ineens in de stralende ogen van Marie-Rose en van Claude, die aan haar tafeltje zijn gaan zitten en glazen water drinken want ze zijn verhit van het dansen. 
’Oh, lieve Marie-Rose… en mag ik Claude zeggen? Ik was in gedachten verzonken. Wat dansten jullie mooi!’
‘Zat je in herinneringen, Denise? vraagt Marie-Rose zacht en legt haar warme arm om haar heen. ‘Heeft het met jouw grote, grote liefde te maken?’
Ze aarzelt even en drukt een kus op de natte rechterwang van haar vriendin. 

Denise knikt bijna beschaamd, maar ook zó opgelucht.
‘Grace’ stamelde ze, ‘Ze heet Grace. Of ik moet zeggen: ze heette Grace. Want ze is er niet meer.’
’

‘Grace? Oh, wat een mooie naam! Maar Denise, ik heb jou net zien zitten en je merkte ons niet op. Maar ik zag je gezicht! Grace.. ze is er wel! Ze is in jou. Of bij jou! Echt. Jij weet dat toch ook?’
En nu komen de tranen pas echt, met lange uithalen. Denise zoekt steun in de armen van de jonge vrouw die haar troost en telkens haar ogen met een zakdoekje bet. 
’Och lieve kind, - zegt ze hees, als de tranen weggevloeid zijn, ‘och, als je eens wist wat je me zegt. En h-hoe lief ik dat van je vind. Claude, wist jij dat zij zó lief is?’
Hij zwijgt eerst en hakkelt dan:

’Ik..ik denk van wel, zegt hij nu, - want ze is ook al lief voor mij geweest. En het lijkt eindeloos. Alsof ze het niet kan helpen. Ik vertel nog wel eens of misschien doet ze het zelf. Maar jij weet dat beter. Want als ik het goed heb ken jij haar al een hele dag langer dan ik.’ 
’Wordt alsjeblieft heel gelukkig samen,’ zegt Denise, Hoor je dat Marie-Rose? Hoor je dat Claude? Ik meen het. Doen hoor! 
’Zegt Grace dat ook, Denise?’ vraagt Marie-Rose.

Hierop heeft Denise geen woorden maar heft hulpeloos haar beide handen naar boven in een gebaar van berusting en overgave. 

En daarop gaan ze met z’n drieën eten. In de orangerie is een klein restaurant en ze bestellen de plat du jour, de dagschotel. Het heftige moment is voorbij. En ze hebben gewoon weer honger en dorst en het wordt ook gewoon heel gezellig met z’n drieën. Ze stellen elkaar allerlei vragen. Claude vertelt ze over muziekuitgevers die geen snars van zijn muziek begrijpen en ze verbazen zich daar met zijn drieën oprecht over. “Die muziek ìs er toch gewoon?! zegt Marie-Rose. “Ja, hoe kun je die nou niet snappen?” zegt Denise, “Hebben ze dan geen enkel gevoel voor de lagen en nuances,? Misschien zit je gevoel op slot maar snappen, snappen…. het is toch geen bouwtekening, het is toch klank? Ik bedoel, ik heb jou toch gehòòrd gisteren? Wat kun je daaraan nou niet begrijpen?” Claude lacht en zegt dat hij met hen eindelijk zijn ambassadeurs gevonden heeft. En als ze haar vragen vertelt Denise over enkele zeer spannende onderzoeksprojecten die Grace als journaliste heeft geleid. Af en toe krijgt ze het wel wat benauwd omdat ze over tijden en omstandigheden spreekt die hier als toekomst gelden. En ze wil het verliefde stel niet in verwarring wil brengen. Dus ze zet humor in en dikt hier en daar aan, en schaaft waar nodig af, en ze moeten lachen en vinden de verhalen erg spannend.  

Wat Denise niet weet is dat Marie-Rose inmiddels ook toenemend besef begint te krijgen waar ze vandaan komt en de worstelingen van haar vriendin doorziet. Ze speelt op haar beurt het spel mee en helpt haar als het nodig is. Marie-Rose heeft daarover wel slecht geweten omdat haar geliefde daarmee buitenspel wordt gezet. Ze vindt dat dat eigenlijk niet kan. Ze besluit dat ze heel binnenkort open kaart met hem wil spelen. Maar ze weet nog niet hoe en wanneer. En daarbij komt een probleem: ze weet zelf nog zo verschrikkelijk weinig. Je kunt het eigenlijk geen weten noemen. Het kan illusie zijn. Lastig is dat! 

Komt tijd komt raad, denkt ze. En ik denk, nee, ik weet gewoon dat Claude het uiteindelijk wel zal aannemen. Mij, met mijn herkomst, en mijn onzekerheid ervoer of daar iets van waar is of niet.

Het heeft heel stilletjes staan sudderen. Ongeveer sinds de middag, na hun overgave aan elkaar. Stukje bij beetje. Brokstukjes van onmogelijke herinneringen aan een tijd die nog niet bestaat. En het suddert verder. Laat maar sudderen. Maar nu… 

Die gedachte redt haar uit het gevaar van de beslommeringen. Ze drinkt haar vriendin en haar geliefde man toe. Diep dankbaar dat zij er zijn, en dat zij bij ze is. Hier en nu.

Marie-Rose

De tijd heeft vandaag de neiging gehad zich heel vreemd te gedragen. Soms waren er zeeën van tijd waarin we samen waren. Wanneer we die zeeën overgevaren waren bleek het op de klok maar een heel klein beetje later te zijn. En dan waren er ook andere momenten die heel snel gingen. Meestal buiten. Of in gezelschap of zoals net; met muziek en een dans en een maaltijd, die zó voorbij leken en waarbij de wijzers van de klok wel op hol geslagen leken. 

Ook de wijzers van de grote zonneklok aan de hemel lijken sprongen te hebben gemaakt, als een jong veulen dat pardoes van de ene plek aan de hemel naar de andere springt, verder de avond in. Toen we de orangerie verlieten was het niet meer middag maar avond. Het was zó verrassend dat Claude er zijn zakhorloge nog bijgehaald heeft om te bevestigen wat we met onze ogen konden zien. De zon was bijna onder. Het is laat geworden. Al bijna nacht. 

Denise had afscheid genomen en was naar haar kamer teruggewandeld. Wij stonden in de tuin en keken elkaar aan.
Ook naar het hotel? Of wat anders?

‘Even wandelen nog. Lopen langs het strand?’ zegt één van ons.
‘Ja, langs het strand! Kom mee!’ zegt de ander.